तेंडूची पाने

प्रेरणा : जयन्ता५२ यांची गझल "माझ्या तुझ्यात काही, काही असे घडावे"

माझ्या तुझ्यात काही, काही असे घडावे
सांगू नये जगाला, चुपचाप निस्तरावे

पंचांग म्हणत कुठले की आजची अमावस ?
'दाते' न 'कालनिर्णय', बहुधा 'टिळक' असावे

आडून चौकशी का होते जनांकडूनी
इतक्यात सर्व लफडे त्यांच्या पुढ्यात यावे ?

अफवा कशा पसरल्या गावात जाणतो मी
बघुनी मुले तुझे ते रेंगाळणे असावे

माझ्याच बायकोची ही काय राजनीती ?
सोडून कक्ष माझा मजलाच घालवावे

"माझ्याच कुंकवाची ही काय कार्यरीती ?
संघात दक्ष आणिक कक्षात सुस्त व्हावे"

-----------------------------------

खोडसाळ

आमची प्रेरणा : अनिरुद्ध१९६९ यांची सुंदर गझल "आज अचानक तुझी आठवण का यावी"

आज अचानक तुझी आठवण का यावी
विजार सारी ओली माझी का व्हावी ?

भात, डाळ या गोष्टी का झाल्या नाही
पुर्‍या लाटल्या असतील, चटणी वाटावी

जुन्या वहीची पीत वेष्टनातिल पाने
अकस्मात पत्नीने येउन उघडावी

बरेच काही घडले ह्या मधल्या काळी
तुझी निशाणी जगा कशी मी दावावी ?

अर्थ उतरण्या शब्दांमध्ये घाबरले
भीती इतकी कवड्याची का वाटावी ?

तुझ्याच साठी शिकलो मौनाची भाषा
किती मुक्याने परंतु कटकट सोसावी ?

हिशोब केला तुवा दिलेल्या पोरांचा
समजत नाही कुठे पौर्णिमा मांडावी

पुन्हा तोच तो ऊस उगावा कवितेचा
पुन्हा त्याच चरकातुन यमके काढावी

गझल पाडणे अशक्य आहे थांबवणे
तरी वाटते तुला उपरतीही व्हावी

मनात आहे खोडसाळ दडला माझ्या
आज उडी अनिरुद्ध कवींवर मारावी

प्रेरणा : कोहम्‌ ह्यांची कविता "प्रेरणे, देऊ तुला चावी कशी ?"

प्रेरणेला, सांग, पटवावी कशी ?
टांग त्या कवितेस मी द्यावी कशी ?

स्वच्छ कागद नासतो बाळापरी
अक्षरांची धिंड काढावी कशी ?

आदळी जर हिमनगावर कल्पना
शब्दटायटॅनीक वाचावी कशी ?

काय ह्या अवजड विचारांचे करू ?
लेखनाची सूज उतरावी कशी ?

चालवूही शब्दवरवंटा अम्ही
काव्यचटणी फार वाटावी कशी ?

आतला लेखक असे जर संपला
वाचकांनी वाहवा द्यावी कशी ?

खोडसाळा, बेकरीला ये जरा
पाव, खारी त्याविना खावी कशी

प्रेरणा :  'बहर' यांची मनोगतावर पदार्पणात "नाबाद" खेळी.

महाजालावर हा माझा पहिलाच प्रयत्न नाही. कृपया काही चुकल्यास टीकेचे दगड मारावेत.

रात्र होती.. नेहमीचा वाद होता
शांतता कसली, तुझा उच्छाद होता..

चोंदले होते तुझे की नाक माझे ?
एवढ्या साठीच का हा वाद होता?

केस होते, खोवलेले फूल होते..
शेपटा माझा कधी आपाद होता

लाच द्यावी लागली मज चुंबनाची
लाच देण्याचा मलाही नाद होता..

भूत हा खोड्या असावा पिंपळाचा
वारला होता तरी आबाद होता !

मृण्मयीताईंचे "डोळे" इतके जुल्मी की रोखुनी पाहताच आम्हालाही डोळे आले. "(डोळ्यांत) वाच माझ्या तू गीत भावनांचे" असे आमच्या मनीचे मनोगत ग. दि. माडगुळकर आधीच लिहून गेलेत.  (अण्णा, उत्तम ते सगळं तुम्ही लिहून गेलात आणि आमच्या वाट्याला ही विडंबनं आली.  )

जालावरती शिकार करणे शिकू लागले डोळे
कवीकुळाचे मज खाऊ की गिळू लागले डोळे

सलज्ज झुकणे ताकाला जाउनी लपवणे भांडे
उघड उघड बरणीला आता भिडू लागले डोळे

नको नको ते खूप वाचले, अधू जाहले डोळे
मोतीबिंदू झाला, आता पिकू लागले डोळे

सही गुलाबी गालांची अन्‌ रूपरंग देखणे
तिला पाहता पटकन डावे मिटू लागले डोळे

मुक्ताई वा जनी नव्हे मी, शीघ्रकवी खोड्या मी
काव्य पाहुनी लगेच हे शिवशिवू लागले डोळे   

या खोडीची गंगोत्री : मिलिंद फणसे यांनी चितारलेले चित्र.

सुमार झाली काव्यावस्था, पसार वाचक झाले
कवीस नाही गणती, हतबल किती प्रकाशक झाले

उगा, उगा नवकवितेची तू कितीक कवने रचली
हुरूप आला कवड्यांनाही, किती विडंबक झाले

महाग झाला आहे वाचक अशी वदंता आहे
सरस्वतीपूजक होते, लेखकू प्रचारक झाले

नव्या पहा त्यांच्या कविताही शिळ्याच धरतीवरती
जुनीच सारी जाती-वृत्ते दळून लेखक झाले

कशी कधी येथे कंपू-मंडळी जमवली आम्ही ?
कसे टिकाकारांचे जत्थे असे अहिंसक झाले ?

अशा कुणाच्याही चित्राच्या नकोस खोड्या काढू
तुझे विडंबन कित्येकांना अपायकारक झाले

आमचा प्रेरणास्रोत : प्रदीप कुलकर्णींची सुंदर गझल "फांदी".


मस्त शब्दांची सुरू आहे लगोरी !
त्यावरी हे काव्य खोड्याचे अघोरी !

केवढी पोरे तिथे ही चाललेली...
देखण्या आहेत की नाहीत पोरी ?   ;)

वाचता अक्षर मला एकेक आले...
तू मला लिहिलीस पत्रे पाठकोरी !

मी तुझी केलीच आहे ना टवाळी ?
तू तरी केलीस का ही शब्दखोरी ?

वाचली कविता तुझी एकेक जेव्हा...
जागला माझ्यातला लेखक टपोरी ! 

रांग कार्ट्यांची तशी ही ओळखीची...
पोरगे माझे-तुझे, अपुल्याच पोरी !

बोच शब्दांची तुला ही ओळखीची...
पाहता गांभीर्य, मज सुचते छचोरी !

काजवे का एवढे चमकून गेले ?
बाधली ना शेवटी तुज भांडखोरी ? 

मी तुझ्या खाण्यास कंटाळून गेलो...
हा वडा कितवा, तुझी कितवी कचोरी ?

पँटच्या बाहेर आली एक मांडी...
ही खिसेकापू कला आहे अघोरी

( आमची प्रेरणा ..प्रसाद गोडबोले यांचा  "एक अभंग" .... आणि संदर्भ  विडंबन विषयक नवीन धोरण   ...
   कोणावरही वक्र टीका करण्याचा हेतू नाही , दुखावले गेल्यास माफी करावी )

नको 'खोड'दासा खोड्याला झोडपू
कानाला खडा मी लावलाहे

कोंबड्यांनी आता व्हावे चिंतामुक्त
उपरती जाहली मजला, देवाऽ

तुज हे न ठावं दिसे 'खोड'दासा
बुवा असे खोड्या, नाही बाई

वैतागू नकोसऽ  असा खोडदासऽ
घेई खोडसाळास हृदयात

---------------------- 'जंत' खोडसाळ

( अवघड शब्दांचे अर्थ : लावलाहे - लावला आहे, उपरती -  रतीची धाकती बहीण व सवत, मजला - खोडसाळाचा वरचा व कायम रिकामा असणारा अवयव)

मनोगतावर विडंबने प्रकाशित करण्याविषयी प्रशासकीय धोरणात मूलभूत फेरफार झालेला दिसतो आहे. आज मी एक विडंबन प्रकाशित केल्यावर त्यास १३ मिनिटांत प्रशासकांचा पुढील प्रतिसाद आला :

"मूळ लेखन प्रकाशित झाल्यावर दोन दिवस होऊन जाणे किंवा त्यावर किमान पाच प्रतिसाद येणे ह्यातले जे आधी होईल तोपर्यंत त्या लेखनावर विडंबन प्रकाशित करण्याचे थांबावे."

त्यानंतर काही मिनिटांत विडंबन प्रतिसादासहित अप्रकाशित करण्यात आले. या धोरणात्मक बदलाची माहिती मनोगतावरील इतर विडंबकांना असावी व असा प्रसंग त्यांच्यावर अनवधानाने येऊ नये यासाठी हा पत्रप्रपंच.
इतक्या वर्षांनंतर अचानक मनोगतच्या प्रशासकांनाही इतर काही संकेतस्थळांप्रमाणे विडंबनाची ऍलर्जी निर्माण व्हावी ह्याचे वैषम्य वाटते. असो. "तुका म्हणे उगी राहावे, जे जे होईल ते ते पाहावे"...

आमची प्रेरणा : कैलास गायकवाड यांची गझल 'मारला गेलो'

परळला जायचे होते तिथे मी खारला गेलो

बसायाचे जिथे होते तिथे मी मारला गेलो


जिणे संपायला आले तरी ना बोहला चढलो

किती तरुणींकडोनी आजवर नाकारला गेलो


असा कवटाळुनी होतो दुज्यांच्या पट्टराण्यांना

दुपारी पाचला आलो, पहाटे चारला गेलो


गबाळ्यासारखा होतो परी पोरीस पटवाया

न होतो हॉट मी , कैसा तरी शृंगारला गेलो


अलभ्यच लाभ मी वदलो जरी आल्या श्वशूराला

तरीही बायकोकडुनी सदा फटकारला गेलो


तसा गोंडस नसे 'खोड्या' तरी मिष्किल स्वभावाने

किती 'केल्यात' मी कविता तरी गोंजारलो गेलो

प्रेरणा : "मल्मली तारूण्य माझे तू पहाटे पांघरावे"

वल्कली वार्धक्य माझे तू कशाला पांघरावे?
मोजक्या केसात माझ्या का जिवाला गुंतवावे?

लागुनी  थंडी गुलाबी, शिरशिरी आली तरीही
घेउनी ब्लॅंकेट तू अन्‌ मी दुल‍इमाजी निजावे

कापर्‍या माझ्या तनूची तार झंकारू न द्यावी
जे समेवर येत नाही, गीत ते का आळवावे?

रे तुला रात्रीस माझ्या, लोळण्याने जाग यावी
मी तुला जागे करावे, अन्‌ स्वत: घोरत पडावे

आमचे प्रेरणास्रोत : मिल्या ह्यांची गझल पंढरी

वदंता वाटते आता.. कहाणी जी खरी होती
कधीकाळी इथे प्रत्येक मुलगी लाजरी होती

तुझे बॅंकेतले खाते जरासे वेगळे होते
रिती होती तिजोरी.. नोटही प्रॉमीसरी होती

सखे, नव्हताच चिमटा काढला मी खाच-खळग्यांचा
तुझ्या अंगातली कुर्तीच थोडी चावरी होती

तिच्या श्वासातले आव्हान इतके दरवळत होते
जणू नुकतीच लसणीयुक्त खाल्ली काचरी होती

म्हणे मारेल ती झुरळास ऐसे ऐकले होते
उडाली उंच सोफ्यावर... मनाने घाबरी होती

कधी यावे, कधी जावे, कधी कॅंटीन गाठावे
अरे, सरकार-दरबारातली ती नोकरी होती

तिला सांगूनही कळलाच नाही अर्थ प्रीतीचा
उफाड्याची तरी.. ती पोर अल्लड परकरी होती

कधी कवितेस 'खोड्या' भेटला का रिक्त हातांनी ?
तिच्यावर चालवाया सज्ज लेखन-कातरी होती

आमची प्रेरणा : 'बेफिकीर' यांची गझल  "केवढे चालणे हे मजल दरमजल..."

कैकदा वाचली पण सुटेना पझल...
काय जाणे असे ही गज़ल की गझल

मी कितीदातरी शीळ घालायचो
अन कपोलावरी व्हायचे मग बदल

मी कितीदा तिला शीळ घालायचो
बोलली, "लै महागात तुजला पडल"

घातली झेप तू ही गझल पाहता
का अशी नित्य करतोस माझी नकल ?

खूप थैमान पार्लरमध्ये घातले
पाहण्यासारखी पण न माझी शकल

घाल मागून पोनी... मरो स्टेपकट
काढ आधी उवा आणि गुंते उकल

कंठ शुष्कावल्यासारखा वाटता
पेग थोडे घशाखालती तू ढकल

खवचटासारखी लेखणी बोलते
सोड नाठाळपण, खोडसाळा, बदल...

प्रेरणा : रात्र

सुमनांचा दररोज ऐकला नकार रात्रीने
लाइन मारुन पाहिली जरी चिकार रात्रीने

नुकती कोठे नार लाजरी धिटावली होती
केली हातोहात कामिनी पसार रात्रीने

उरली नाही भीड, रास्कला, तुझी तिला आता
लढण्या रजनीकांत घेतला उधार रात्रीने

नाही औदासीन्य तीस अन् मुळी न कंटाळा
रुचिपालटण्या फिल्म बदलली त्रिवार रात्रीने

अविरत मागोमाग फिरतसे किती मुलांच्या ती
खोड्या, तुजला मात्र कळवला नकार रात्रीने 

मूळ जमीन : तात गेले, माय गेली  (अण्णा, बालकास क्षमा करा.)

तात, सांगा, सांग आई, राहिले मी पोर का?
आठवा, आहे तुम्हाला एक उपवर कन्यका

ऐन ज्वानीची उभारी, हाय, मजला जाचते
अन् मदाचा भार कोमल काय माझी सोसते
लग्न करणे शीघ्र माझे हे नसावे शक्य का ?

लोकरीती हेच सांगे - थोरली उजवा झणी
सान ती उंडारते का, मी घरी का बैसुनी ?
दान करता धाकटीचे थोरली आधीच का ?

घेतला मी वेष मुलिचा, सोडला गणवेश तो
शोभते साडी, बिकीनी, काय माझा दोष तो ?
एव्हढा कमनीय बांधा, आणि म्हणता बालिका ?

कन्यका ही ठेविता का दावणीला बांधुनी ?
नोकरी करवून घेता गाय दुभती मानुनी
एकताची ही तुम्हाला वाटली का मालिका ?

जावयाची चरणचिह्ने येऊ द्या अपुल्या घरी
लाज-लज्जा सोडुनी वा जाउ मी कोठे तरी
सासराचे गाव कुठले, कोणता अन् तालुका ?

घालवीते काळ, नाथा, वरुन तुम्ही नेइतो
मोजिते संवत्सरे मी लग्न अपुले होईतो
नांदते स्वप्नात, होते रमणि आणिक सूतिका

सांगुनी वेळी न आले पाहण्या जर आज ते
उघड, आई, पान पुढचे, नाव पुढचे वाच ते
ही पहा उपवर मुलांची आणली मी पुस्तिका

आमची प्रेरणा : जयश्री अंबासकर यांची गजल ...... पुन्हा पुन्हा!

प्रेरणा : पाऊस

तू आणि मी...
बघत होतो लग्नाचं...
पण तुझा चॉइस वेगळा होता,
नि माझाही चॉइस वेगळाच ....
चॉइस करताना विवाह-मंडळातून
नाना छायाचित्रं दाखवत होते...
अन तुझा बायोडेटा बघून,
चॉइस तसा मर्यादित,
ठरून जात होता,
खरं सांगता .........

प्रेरणेचे मूळ स्रोत : सोनालीताई जोशी यांची गजल उधाणाच्या मिषाने ही किती झाडे बहकलेली

तुला बोलावतो जेव्हा, उगा करतेस बोभाटा
तुझ्या माझ्यामधे आहे किती अंतर, किती खाटा...

तुझ्या माझ्या कधी झाल्या कुठे गप्पा जिव्हाळ्याच्या ?
जराशी ऊब घेउन का असा केला मला टाटा?

मुलींना त्रास मी नाही दिला ना छेडले त्यांना
कशाला दंश मज केला? कशाला मारला बाटा?

जरा ऐकून तर घे ना म्हणे म्हणणे कुणाचे तू....
(तसे करण्यास माझा सांग आहे ढील का आटा ?)

चुकूनच काल झाल्या एक अपुल्या वेगळ्या वाटा
समर्थांसम मला होता जरी फोडायचा फाटा

उधाणाच्या मिषाने तू किती द्वाडे बहरलेली.............
तुझा सुदृढ बांधा काल होता छान शेलाटा !

        ~खोडसाळ

ज.के.उपाध्ये लिखित "विसरशील खास मला" हे मराठी भावगीतांच्या सुवर्णकाळातील एक गाजलेले गाणे. (इथे उपलब्ध). विरहकाळात प्रियकर इतरत्र गुंतून आपल्याला विसरून जाईल ही प्रेयसीची भीती कालातीत असली तरी गीताची भाषा आजच्या संगणकीय, विश्वजालीय युगात कालबाह्य वाटते. संगणक क्षेत्रात जशी प्रत्येक सॉफ्टवेअर, ग्राहकाची इच्छा व गरज असो वा नसो, सतत अद्ययावत, चुकलो, अपडेट, केली जाते त्याप्रमाणे हे सुंदर गाणेही 'अपडेट' करण्याची आम्हास खोडसाळ लहर आल्यामुळे पुढील पंक्तिप्रपंच. तेच प्रेम, तेच प्रियकर-प्रेयसी, तोच विरह, तेच अधिकृत अभ्यासक्रमाबाहेरील 'विषय', तीच भीड. केवळ रूपकं आधुनिक. तेव्हा सादर आहे 'विसरशील खास मला_ver.2', अर्थात "ट्विटरशीलही न मला"  :

ट्विटरशीलही न मला रेषेआड* होता
पिंगा ह्या ऑर्कुटवर देशि जरी आता**

रेषेआड झाल्यावर सृष्टिही निराळी
मैत्रिणिही विविध, प्रणय-विषय भोवताली
गुंतता तयात कुठे, पिंग आठवीता

स्वैर तू अनंग, विश्वजाल विहरणारा
वशहि वशीकरण तुला गुगल, याहुद्वारा
पिंगशील केव्हा मज कॉन्फ-चॅट करता

वॉल आणि स्क्रॅप तुला दाखवू कशी मी
वेबकॅम चॅटनेच पिंगपूर्तता ही
याकरता रेषेआड होऊ नको नाथा

* : offline
** : ऑर्कुटवरून फेस्बुकवर बढती घेतलेल्यांनी ही ओळ
'पोका ह्या फेस्बुकवर करशि जरी आता'
अशी वाचावी ही नम्र विनंती.

मूळ जमीन : मातीची दर्पोक्ती
(तात्यासाहेब, क्षमा कराल अशी आशा करतो. )

घनघोर मार्चचा पाहुनिया यरएंड
त्या तृषार्त शास्त्यांच्या हाताला कंड
उन्माद तया, अफवांचे पीक सभोती
थरथरा कापणे करदात्यांच्या हाती

करपात्र नागरिक ! आम्हाला अवमानी !
बेनामी खाती उघडुन बँकांमधुनी
त्या मूढ जनांना नच जाणीव अजूनी

किमतीस भिडूद्या गगनाला गर्वात
ठाकुद्या महागाई दारी उन्मत्त
पोरटी असूद्या तुमची भूक्त, अशक्त

पाहतो स्वतःचे अम्ही रूप सर्पात
'स्कृटिनि'त ओढतो सावजास विळख्यात
निर्दोष मांडुद्या शब्दांचा आकान्त

कित्येक बिलंदर कर चुकवुनिया गेले
कित्येक फॅक्टरीवाले जरी निसटले
कित्येक कागदी तोटा दावून गेले

पाहून हसू ये विवरणपत्र धमाल
अन् खर्च किती तो ! आय किती लपवाल ?
शेकडो अकाउंटन्ट आणिक लाख दलाल

धनवंत असूद्या, असुद्या दीन भिकारी
आम्हास असूद्या खाबू, भ्रष्टाचारी
समसमा वागतो सर्वांशी अधिकारी

'बारा'त नेउनी कराल इच्छापूर्ती
कमनीय कामिन्या चित्त प्रफुल्लित करती
लाभेल तयांची अन् कनकाची प्रीती

ह्या क्षुद्र फाइली, कोण करी निर्माण ?
बेताल नाचवी, सूत्रधार हा कोण ?
'अर्था'तच आयकर अधिकारी रममाण

एका नटीची पत्रकाराकडे तक्रार. स्फूर्तिस्थान - सुरावटीवर तुझ्या उमटती


मुलाखतीतुन तुझ्या प्रकटती, अचुक कुणाला केव्हा पटले
नकोस छापू अशा बातम्या, तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले
तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

कैक रात्री मी धुंद जागले, आई-बाबा होते निजले
जागरणाचे ठिकाण, कारण, तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

तीन दिवस मी ’लेट’ जाहले, कितिदा तरि मी मोजुन थकले
’उशिरा’मागिल भाव अनामिक, तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

तुला कळाली येणी-जाणी, ’गूज’ खोलवर केव्हा रुजले
’ब्रेकिंग’ केली ’न्युज’ तयाची, तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

चित्रपटांचे क्षेत्र मनोहर, नवरी हो‌उन कितिदा सजले
मधुचंद्राच्या विवाह नंतर, तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

तुझ्या बातमीमुळेच माझे, नटी म्हणोनी भाव उतरले
तुझ्यामुळे, रे, जगा समजले

कविवर्य कुसुमाग्रजांची क्षमा मागून, "समिधाच सख्या या"  या त्यांच्या अप्रतिम कवितेवरून सुचलेल्या ओळी देण्याचे धार्ष्ट्य करीत आहे.

भ्रांतिष्ट कुणीसा कवी करी ही कविता
भेटते जिच्यातुनि त्याची जीवन-वनिता

प्रेरणास्रोत : प्रयोग

चेहर्‍यावरील खुणा लपवण्यासाठी,
कधी-कधी प्रयोग करावे लागतात स्वत:वर

उगाच कोणी असं
इलेक्ट्रॉलिसिस करून घेत नाही आपल्याच ओठावर.

आमची प्रेरणा : मोकळे असू द्या


नकोत ओझी काव्याची, मोकळे असू द्या

प्रेरणास्रोत : मिल्या यांची गझल "गमक"


कसे जगावे सुखात ह्याचे मला कळाले अता गमक
इथे तिथे शोधणे कशाला? हवी कुणी ठेंगणी सुबक

खरोखरी छंदमुक्त लिहिणे सदैव जर का तुला हवे
मना सुचे ते लिही अगोचर, कशास जुळवायचे यमक?

लगेच ढुसतील कोपरांनी वयात येताच तू जरा
टिकायचे तर निदान सँडल तरी असावी तुझी टणक

उगाच नामोनिशाण जैसे कशास अल्फ़ाज़ घ्यायचे?
कशास सोडायचे मराठीवरी असा रीतिने उदक?

पडेल हे उन्मळून माझे क्षणात बेजार टाळके
तुझ्या बडबडीमुळे अशी डोचक्यात जाईल ही सणक

उगाच व्रतभंग व्हायचा जर दिलीस उत्स्फूर्त चुंबने
कशास तव चेहर्‍यास इतके दिसायला पाहिजे कडक?

खलास केलेस तू कवींना... दिला न सोडून एकही
सुचायला ही विडंबने, लेखणीत, खोड्या, हवी चमक

प्रेरणा : मानस६ ह्यांची सुंदर गझल "वादळाची ह्या जगा चाहूल जेंव्हा लागली"

तांदळाची ह्या घरा चाहूल जेव्हा लागली
भात सार्‍या रांधती, मी खीर, चकली रांधली!

शेवटी आलास सगळ्यांच्या वसंता, Hi, पण;
आज माझी डायरी आहे फुल्यांनी झाकली!

जावयाच्या चाचणीला पास झाली शेवटी
चप्पला झिजल्या खर्‍या, पण घोडनवरी चालली!

चालतो मी पावसातुन एवढ्यासाठीच की,
ना कुणालाही दिसावी पँट ही ओलावली!

वर्ग ह्याचा कोणता, काढा बरे घनही जरा;
कॅल्क्युलेटरची कशाला गरज भासू लागली?

स्वाद तोंडाला हवा लावण्यगीताचा, सखे!
भावगीती गुळमटाची सवय मागे सांडली

दूरदेशी वाहते माझी प्रिया माझ्यापुनी
गावली मज नाय, हिरव्या कार्डवाल्या गावली!

अंग उघडे.. कापडाने व्यापले होते कमी!
विघ्नसंतोषी कुणी पण शाल त्यावर टाकली!
-खोडसाळ

आमचे प्रेरणास्रोत : माळ्याच्या मळ्यामंदी

दादाच्या मनामंदी पोरींची नावं किती
गुलाब, जाई, जुई, मोगरा, फुलवंती

दादाच्या मनामंदी फिरून लोटं ज्वानी
मोकळं रान सारं, माहेरी वयनी
हसत खुडतो फुलांची मोप शेती

छाकटा बंधुराया, वयनी काकुबाई
गोजिर्‍या शिल्पा, हंसा; दादाची मज्जा हाय
वाटेनं मैतरणींच्या दादाची गाडी जाती

गडनी, सजनी, गडनी सजनी गडनी ग

ढापतो भाऊराया वयनीचं सारं सोनं
सवत पाडी फशी, घेतोया बँक-लोनं
बयेला हार-तोडे, पैठणी साड्या येती

प्रेरणा : पुलस्ति यांची गझल मदार

"काय, गेली तक्रार वाड्यावर ?"
"छेड काढा अजून आडावर..."

भरड साडी, तरी खुलून दिसे
नेसणारी वयात आल्यावर

पाखरांचा बघा रुबाब जरा
भाव त्या मारतात कट्ट्यावर !

टाळतो कालिजात जाणे मी...
(ताण येतो उगाच डोस्क्यावर)

हात स्मश्रूत गुंतलेले जे
या मिशीची मदार त्यंच्यावर

(सर्वत्र "साभार परत")

जयन्ता५२ यांची सुंदर गझल "ना चांदण्यास जमले" वाचून म्हटलं बघू या आपल्यालाही काही 'जमतंय' का ते. पण कसलं काय? तेथे "पाहिजे जातीचे" ! कुठे जयन्तरावांसारखे जातिवंत कवी आणि कुठे खोड्या. आम्ही अजूनही 'खोड्या, शीक रे अ, आ, इ... ' च्या पातळीवर. 'जमले जसे जयन्ता, खोड्या, तुला न जमणे'
पण जित्याची खोड काही मेल्याशिवाय जाणार नसल्याने औद्धत्य करीत आहे. (जयन्तराव, तुम्ही आमची 'मजबूरी' समजून घ्याल अशी आशा करतो.)


ना गोवरास जमले ना कांजण्यास जमले
ती कंड शायरीची ना शमविण्यास जमले

'पिच' शोधला तुझा तो नवखा कुणी खिलाडी
शेजारच्या ’विकेट’वर ना खेळण्यास जमले?

डिवचत अनेक होत्या माशा मला, परंतु
नादात प्रीतिच्या त्या ना वारण्यास जमले

बस, पाहिले तुला अन् बेशुद्ध जाहला तो
परतून मम वसंता ना बहरण्यास जमले

दिन रात शहरभर मी फिरतो तुझ्याच मागे
कोणी हमाल दुसरा ना ठरवण्यास जमले

मी पाहिले तुला ती नक्कीच सर्वपित्री
होऊन भूतबाधा ना झोपण्यास जमले

----------------------------------------------------------

(खोडसाळ)

आमचे प्रेरणास्थान : जयन्ता५२ यांची गझल सुखास आता तुझे नाव आहे

घरात आला नवा भाव आहे
'सुहास' त्याला दिले नाव आहे

'दिला'स तू जर न चोरून नेले
तुझी सहेली 'सही !', 'वाव !' आहे

उगाच पत्ते पिसू मी कशाला
तुझा रडीचाच जर डाव आहे ?

'लिना' घरी हाय नवरा 'रिना'चा
तिच्या पतीला कुठे ठाव आहे ?

कट्यार कसली तुझी बोडक्याची
कशीबशी कापते पाव आहे

'दिला'त क्लृप्त्या किती खोडसाळा
मुखी परी बावळा आव आहे !

---------------------------------------------------
(खोडसाळ)

आमची प्रेरणा : बघत राहु दे तुझ्याकडे

फुकट राहु दे तुझ्याकडे
भाव घरांचे फार चढे                    ||धृ||

लाख न उरले, बनले कोटी
किमती पाहुन भरली भीती
मागुनी बघु कुणाकडे ?                 ||१||

कर्ज मिळे बँकांतुन सत्वर
फेडत बसता लागे घरघर
चक्रव्याजाचे उंच कडे                  ||२||

सत्य भेटले भाडोत्र्याला
पंख लागले घरभाड्याला
खोडसाळ अनिकेत रडे                ||३||

तुकोबांची व ज्ञानेश्वर माउलींची मन:पूर्वक क्षमा मागून ...

१)
आपुल्या माहेरा | जाऊ मी कशाला | खेचीन तुम्हाला | कोडतात ||

सुखदु:ख माझें | ऐकियलें नाहीं | कळवळा नाहीं | नवर्‍याला ||

सासुला यें शूळ | सुनेला पाहोनी | खुलें ती देखोनी | जावयासी ||

यांचें सवतीसि | लागलेसें चित्त | धाडी मज नित्य | माहेराला ||

फुक्या म्हणे त्यांना | येतील न्यावया | संगें आपुलिया | फौजदार ||

मूळ अभंग : तुकारामांची गाथा अभंग क्रमांक १५८७ इथे वाचा.

२)
देवींचिये द्वारी उभा जन्मभरी | तेणें युक्ति नारी साधियेल्या ||

चंद्रमुखी म्हणा सूर्यमुखी म्हणा | स्तुतीची गणना तोषकरी ||

असोनि संसारीं नेत्रे वेगु करी | देखतो उभारी बाह्या सदां ||

फुक्यादेव म्हणे गेलेत पाहुणे | शेजारचे राणे माडीवरीं ||

मूळ अभंग : श्री ज्ञानेश्वर महाराज विरचित हरिपाठ अभंग क्रमांक १ इथे वाचा.

३)
गोड चुंबनें तें बळें | घेंऊनी नामानिराळें ||

तैसा तूंहि आम्हाठायीं | खेळतोसी अंतर्बाहीं ||

भक्ष समजुनी चोरा | इथे वळवी मोहरा ||

फुक्या म्हणे अधीलपणे | अंग चर्चिलें चंदनें ||

मूळ अभंग : तुकारामांची गाथा अभंग क्रमांक ७६९ इथे वाचा.

४)
वाईटांचें भलें | दीन जाहलें चांगलें

आर्या, दिंडी, केका | त्यांचें मोल नाहीं, लेका

जळ्ळी सत्यज्योति | देतें करवंटी हाती

उंच निंच गोरा | परी गरीब नवरा

फुक्या म्हणे भले | ऐशा पत्नीने छळले

मूळ अभंग : तुकारामांची गाथा अभंग क्रमांक १७१६ इथे वाचा.

आमचे प्रेरणास्थान : एका तळ्यात होती बदके पिले सुरेख.
आमच्या प्रेरणास्थानाचे प्रेरणास्थान : The Ugly Duckling

एका घरात होत्या बाया कजाग दोन
होता पुरूष तिथला धारून फक्त मौन

कारण लहानसेही भांडावयास चाले
आई व बायकोचा नेहमीच वाद चाले
दोघी तयास टोची, दिसतो हताश, दीन
होता पुरूष तिथला धारून फक्त मौन

पुरुषास दु:ख भारी, भोळा रडे स्वत:शी
पोरेहि ना विचारी, सांगेल तो कुणाशी
कर्तेपदास त्याच्या देती मुळी न मान
होता पुरूष तिथला धारून फक्त मौन

एके दिनी परंतु पुरुषास त्या कळाले
संकोच, लाज सारे वार्‍यासवे पळाले
चाले घराघरातुन डिट्टो असाच सीन
त्याचेच त्या कळाले सारे पती समान...

प्रेरणा : "उरी भावनांचा महापूर आहे"

उरी यौवनाचा महापूर आहे
परी आड येतो, पदर क्रूर आहे

तिचे नाक फेंदारणे चालते पण
तिच्या नासिकेला सदा पूर आहे

तिची गाठ घेऊन घालीन डोळा
मिठीचा विषय अद्यपि दूर आहे

तिचे दात पाहून फिटलेत डोळे
परी दंतमंजन मुखातूर आहे

दिवे लावण्याला पुढे नेहमी तू
नयन‍अश्व उधळून चौखूर आहे

मना, लाभले काय लुब्रेपणाने ?
जवळ तो तिच्या, मी उभा दूर आहे

मना, लाभले काय खोड्या करोनी ?
चुडेवज्रमंडन न मंजूर आहे

कुणीतरी अम्हा पटापट कविता वाचून सांगेल काय

कशास अमुच्या माथ्यावरती मारायाला हवी ?
कराल केव्हा, कविवर, तुमच्या काव्याची भैरवी ? ॥१॥


नवकाव्याचे, गांभिर्याचेही दिसती चाहते
विडंबनाची सरिता कायम दुथडीने वाहते ॥२॥


कविता कसली, लघु-गुरूची क्रमवारी-मोजणी
बेरीज चुकता म्हणे कवी ही मुक्तछंद-बांधणी ॥३॥

प्रेरणा : त्रिवेणी


१.

एखादा पाहुणा दारात उभा राहिल्याशिवाय

कळून येत नाही

आपल्या खिशाची तंगी


२.

सापडता सापडत नाही

या नाडीचे दुसरे टोक

या लेंग्याला बटणं लाव...

३.

मंदिराकडून नकारघंटानाद

तिच्या ’दी’कडून रुकार

हे मात्र औरच


४.

रात्रीच्या या तिसर्‍या प्रहरात

कुणावर भुंकताहेत

!@#*&%#* कुत्र्यांची टोळकी...



५.

मनसोक्त दारू पिली

फुल्ल कोंबडी हादडली

निजलो आहे मस्त तृप्तीचे ढेकर देउनी.


६.

ती बाई मला मघाचपासून खुणावतेय

मला जायचं असूनही

मी आमच्या हिला घाबरतोय.


खोडसाळ...

खो

प्रेरणा : कधीतरी तू थांबशील...!


रोज मला येतात नव्या मित्रांच्या हाका !
तरुण कुणी अन्‌ कुणी वयाने मामा-काका !

बरे नव्हे हे लोकप्रिया होणे इतकेही...
घरास माझ्या म्हणू लागले वासूनाका

भेटतात मज डौल घेउनी कलहंसाचा...
कुणी घेइना परंतु सोबत आणाभाका !

पळून कोठे चाललात माझ्या मित्रांनो ?
तुम्हामुळे तर नवमासाने प्रसंग बाका !

कुणीतरी भेटेल तुम्हाला मित्र, सख्यांनो
कुणीतरी घालेल तुम्हावरतीही डाका !

कुणीतरी भेटेल मलाही उपवासाचे
आठवते मी...कधीपासुनी पडला फाका !

मूल हो‍उनी या देहाची चूक किरकिरे...
अतातरी या डोक्यावरती अक्षत टाका !

वीण उसवली या एकाकी आयुष्याची...
वीण वाढण्यासाठी येउन भिडवा टाका !

रोज ढगळ कपड्यात झाकते पोट बिचारी...
"लग्न करा ना लवकर, माझी अब्रू झाका !"

खोडसाळ हे संपतील काव्याचे फेरे...
साहित्याच्या अलीकडे माझा आवाका !

प्रेरणेचे उगमस्थान : 'मिठीत तोच गोडवा'


"बराच काळ नांदले तुझ्यासवे, चला अता"
जुनी धनीण मागते नवीन बापया अता

कधी कधी न पाहणेच छान वाटते तुला
मधेमधे दुज्याकडे हवे बघायला अता

तुझे नवीन रूपही बुळेच वाटले मला
तुला उगीच वाटले, "बरा दिसेन ना अता? "

म्हणायचास, ’रूप संपले तुझे, खलास तू’
कशास खेटलास? हा कशास चोचला अता?

पुन्हा न थाप मारुनी कधी जवळ सरायचे
तुला हवेच 'ते', खरा प्रकार जाणला अता

मिठीत तोच गारवा, दिवस असो, असो निशा
उरात एकदातरी मशाल चेतवा अता

मिठीत तोच दादला, कधी इथे, कधी तिथे
नवीन रंगरूट-शोध व्हायला हवा अता

नसेल खोडसाळ वा असेल, सारखेच ते
करून काव्य जाहले, विडंबने करा अता

प्रेरणा : वैभव जोशी यांची गझल ह्या कशा उबदार ओळी


ह्या कशा चवचाल ओळी, शब्द हे ’तसले’ पुन्हा
हाय!बच्चा कंपनीवर बाप खेकसले पुन्हा

ह्या कशा रचल्यास ओळी, शेर हे फसले पुन्हा
हाय!कच्च्या शाहिरा उस्ताद खेकसले पुन्हा

"सासरा, दारू, मुली, लफड्याविना कविता कशी?"
वाचणारे चेहरे झटक्यात खसखसले पुन्हा

हुडहुडी भरली तनाला, गालफडही तापले
काय बोटांचे ठसे गालावरी ठसले पुन्हा

अजुन त्यांची ठेवली नाहीच का पत्रावळी ?
कावळे झाडावरी जाऊनही बसले पुन्हा!

मज न चुंबन प्रेयसीने, अन्‌ न पत्नीने दिले
"संपला मधुचंद्र, आता चोचले कसले पुन्हा?"

मी नझल लिहिली तरीही वाजल्या टाळ्या किती
नाव माझे पाहुनी का लोकही फसले पुन्हा ?

"मायला!असला चुना का लावला कोणी कधी?"

खोडसाळा साफ हे बोलू नको असले पुन्हा

मी कवी नाही, मला हा गंड आहे
यमकबाजीची तरीही कंड आहे

'र' पुढे 'ट' ठेवुनी उजळून जातो
व्योम कविता; आणि मी मार्तंड आहे!

वाचल्यानंतर शिव्या घालो कुणीही
छापला नुकता दहावा खंड आहे

वृत्त अन् बाराखडी झेपे न जेव्हा
मुक्तछंदातून केले बंड आहे

व्याप्त कवितेच्या जमीनी झोपड्यांनी
पण विडंबन मोकळा भूखंड आहे

काळजी निवृत्त होण्याची कशाला ?
काफ़ियांची बँक आहे, फंड आहे

बोलले काका, विडंबन हे नसावे
ऐकुनी ते, गर्व मम शतखंड आहे

प्रौढ अन् गंभीर कविता शीक, लेका!
लांबले, खोड्या, किती पौगंड आहे...

स्फूर्तिस्थान : प्रदीप कुलकर्णी यांची गझल ’साहसे!’


.................................
साहसे!
.................................

विडंबन जाहले नाही कसे काही?
कुणीही वाचले नाही जसे काही!

प्रयासाने किती ही लाभली कविता...
सुचू लागेल आता द्वाडसे काही!

गडे, या काफ़ियांना चालवा आधी...
असू द्या ओढले, बेजारसे काही!

उन्हाळा सोसण्याला पाहिजे संत्री...
दिसे देशी समोरी 'बार'से काही!

सखा घेईल कोणी माग डोळ्यांनी...
सखे, तू नेस लुगडे छानसे काही!

तशी वायाच गेली भेट दोघांची...
'तसे' करता न काले फारसे काही!

कुणाच्या बायका सोडूनही गेल्या...
इथे का होत नाही रे तसे काही?

बघू या पाडता येतात का कविता...
मला दे शब्द तू बंबाळसे काही!

नको रे कोपर्‍याच्या सीट तू शोधू...
घरी दिसतील आईला ठसे काही!


- खोडसाळ

.................................
पुनर्रचनाकाल ः २ जुलै २००९
.................................

प्रेरणेचा उगम - प्रदीप कुलकर्णींची अप्रतिम गझल "एक नाते...!"


...............................................
एक ढेरी...!
...............................................

झाकताही येत नाही; टाळताही येत नाही
एक ढेरी; जी मला सांभाळताही येत नाही

पोट नसणारेच शेलाटे सभोती लोक सारे...
पोट मज त्यांच्यापुढे कुरवाळताही येत नाही!

घट्ट झाले पॅन्टचे ते बंद आता एवढे की -
पान ’इनो’च्या पुडीचे टाळताही येत नाही!

वाटते यावे तिने; पण, हाय, ऐसी वेळ आली...
वाढत्या पोटासवे चेकाळताही येत नाही!

एकदा अगदीच वैतागून तो तुंदिल म्हणाला...
’दु:ख माझे हे, तिला कवटाळताही येत नाही!’

गैरसोयीचीच ना ही एवढी वाढीव कंबर ?
नीट माझी पाउले न्याहाळताही येत नाही!

मज कळेना कोणती आहे कमी लिहिण्यात माझ्या...
पुनपुन: वाचू नका; पण चाळताही येत नाही?

एकदा का डुचमळाया लागला की लागला हा...
ढेर पोटाचा मला गुंडाळताही येत नाही!

पोटमापाची कशाला चौकशी आता फुकाची...
वाढलो आहे किती; पडताळताही येत नाही

वजन मज माझे घटवता पाहिजे तेव्हा न येई...
हाय, हे उष्मांक मजला जाळताही येत नाही!

स्वप्न तू बारीक होण्याचे पहा; बंदी न त्याला
तूर्त या मेदामुळे बोकाळताही येत नाही!

भावनांची धार संतत लाभते कविच्या कृपेने
काय हे ’खोड्या’, तुला शेवाळताही येत नाही ?!

- खोडसाळ

..............................................
रचनाकाल - २६-२७ जून २००९
..............................................

प्रेरणास्रोत : पिंपळावरील भुतं


गालावर पिंपल हुळहुळतो, डंख मिशीचा होत असावा
अथवा कोणा बेतालाच्या उच्छ्वासाचा झोत असावा

कॉलेजमधला कुंवार जत्था कट्ट्य़ावरती वसतो म्हणुनी
पंचक्रोशितिल ’सभ्य’ मुलांचा जमलेला गणगोत असावा

दारावरल्या विक्रेतींशी हल्ली गट्टी करतो आहे
घरच्या संशयकल्लोळाचा तोच नेमका स्रोत असावा

कविवर्यांच्या पानोपानी त्याच कहाण्या, अन् रडगाणी
बेताच्या प्रतिभेचा सार डोलारा डिट्टोत असावा

केवळ वीरासन केल्याने वीरपुरुष का ठरतो कोणी ?
नसे कृष्ण हा, केवळ पेंद्या; कारकून वा खोत असावा

शब्द भरजरी , रेशिम कवने, ’खोडसाळ’ ती शीक शाहिरी
ओरखडे, वक्रोक्ती, चिमटे हाच तुझा का ओत असावा ?

आमच्या प्रेरणेचे उगमस्थान : भूषण कटककरांची गझल "विरहानंतर"


डेस्सर्ट असते, हे जेवण संपवल्यानंतर
खातो आहे, तुम्ही तुमचे ठरवा नंतर

"कसे बनवले आहे?" म्हणते पुढे येउनी
बोलवेचना मला तोबरे भरल्यानंतर

हवेत जाताना प्रश्नाचे उत्तर कळले
काय भरावे पेल्यामध्ये सोड्यानंतर...

किती जिलेब्या उदरी होत्या उगीच साठुन
किती मोकळे वाटत आहे रेच्यानंतर

तुझ्या विचारांमध्येच व्यत्यय तुझ्याच भगिनी
असेच होते लग्न एकिशी झाल्यानंतर

उपास नसता खाउन घ्यावे गुलाबजामुन
रसगुल्ले थोडे मटकावे त्यांच्यानंतर?

काय घालता भीती खाताना वजनाची?
बोला डायटवाल्यांनो...पण खाल्ल्यानंतर

त्याच्याइतके वाइट नाही अपचन ’खोड्या’
जे होते पोटामध्ये...कलकलल्यानंतर

प्रदीप कुलकर्णी यांची गझल ..समाधी! हिस वंदन करून आम्हीही समाधिस्त झालो. (ही बातमी ऐकून जालावरील आमच्या काही कविमित्रांना हर्षवायू झाल्याचे विश्वसनीय सूत्रांकडून कळले आहे. असो.)



...................................
(...समाधी!)
...................................

खाऊन मुगाचा भात...निघालो आहे!
पाडून दुधाचे दात...निघालो आहे!

सामान, वळकटी आणि भरीला जाया...
घेऊन मुले मी सात निघालो आहे!

असतात दिवाणे कोण तुझ्या गे मागे?
मी खार तयांवर खात निघालो आहे!

रंगात उना, सानी मिसरा रंगवितो...
मी चित्रकला-निष्णात निघालो आहे!

माझे न कधी भिडणार सुराला गाणे...
मी वर्ज्य स्वरांनी गात निघालो आहे!

भांडेन जिथे जाईन तिथे मी; नंतर -
-होईल पुन्हा रुजवात...निघालो आहे!

घेईन समाधी, खूप विडंबन केले...
सोलून कवींची कात निघालो आहे!

- खोडसाळ
................................
रचनाकाल ः २९ मे २००९
.................................

प्रेरणा : पाहून वादळाला झाला पसार नाही

लावून वाद झाला मागे पसार नाही
अन् कोणत्या शिव्या तो देण्या तयार नाही ?

गेलो अनेक पोरी घेऊन थेटराला
काळोख किर्र होण्या काही तयार नाही

मी रोज तिज पाहावे दीपावलीप्रमाणे
आहे फटाकडी ती, ती वायबार नाही

उंची नसे हृतिकची, सलमानची न छाती
लुब्र्यास कोण सांगे, तो डौलदार नाही ?

शब्दांत रंग भरतो जो भाव-भावनांचे
मी व्यंगचित्र त्याचे साकारणार नाही ?

कविता करीत गेले तोट्यात ते बुडाले
कविता करावया मी बेरोजगार नाही

थकतील वाचणारे शोधून मौक्तिकांना
फुटके मणीच सारे, हा रत्नहार नाही

धिक्कार रोज होतो, होतो निषेध कायम
अजुनी विडंबितांचा घटला विखार नाही

'खोड्या' विडंबनाच्या करतो जरी, तरी मी
केशवसुमार नाही, केशवकुमार नाही :(

आमची प्रेरणा : कोण आपणहून आले

कोण आपणहून झाले, बनवले गेले किती ?
कंपुबाजीने इथे बायरन किती, शेले किती

दंग लाइन मारताना, खर्च हे कळले कधी ?
पटवण्यासाठी दिले परफ्युम किती, झेले किती

शीळ जी ऐकून खुलली तीच केवळ जाणते
चौक-चौकावर तिच्यावर जीव जडलेले किती

भेट अतिथींची टिपे अवघ्याच वस्तीची नजर
आजवर पोहे-चहा खाण्यास आलेले किती

श्वेत-अश्वेतात हल्ली रंगतो कलगी-तुरा
"लावुनी गाली चुना गोरे तुला केले किती"

"चोंबडा" म्हणुनी मतांची पिंक जी ती टाकते
नाक मुरडुन बोलते, " लुब्रे इथे मेले किती"

अमृताचे थेंब थोडेसेच गेली देउनी
पण कडू उपदेश भरलेले दिले पेले किती !

कैक नामी भ्रमर असलेल्या कवींना पाहिले
काव्य स्फुरलेले किती अन् यमक सुचलेले किती...?

बोलणे, खोड्या, तुझे झाले दफन पानावरी
गाडण्या काव्यास तुझिया लेखकू ठेले किती !

आमचे प्रेरणास्रोत : प्रदीप कुलकर्णी यांची गझल "शब्द मी आहे असा...!"


अर्थ त्याचा लावण्याचा यत्न साऱ्यांनीच केला!
अर्थ काव्यातून माझ्या एकदाही ना उदेला !

हा कवी झाला कशाला, कैकदा वाटून गेले...
द्याल का याला कुणी हो, शाल, श्रीफळ आणि शेला ?

ना जनाचे, ना मनाचे, ऐकले नाही कधीही...
हा जरासुद्धा न थांबे, हा कवी कसला हटेला !

खेळ आहे वाचकांचा चालला पळता भुईचा
अन्‌ इथे ओठंगलेला काफ़ियांचा रोज झेला !

रोजच्या घायाळ किंकाळ्या बिचार्‍यांच्या नकोशा...
यातना झाल्या अशा की जीव कवितेनेच गेला !

ते कवी गांभीर्यपूर्वक प्रसवुनी जातात कविता
रोज आकांतामुळे त्या सुन्न मेंदूचा तबेला!

राहिले बाकी न काही, जाहले सांगून सारे
रिक्त पातेल्यात बसतो कालथा घालून मेला !

रोज तो कोठे न कोठे काव्य करणार्‍यांस भेटे...
हाय, हा संपेल केव्हा खोडसाळाचा झमेला ?

आमची प्रेरणाः कविवर्य सुरेश भट यांची अजर, धगधगती कविता "उषःकाल होता होता काळरात्र झाली"


काल रात्र झाली !
घरी पुन्हा पत्नी वाही शिव्यांची लाखोली ! ॥धृ॥

आम्ही गोड शब्दांची त्या आस का धरावी ?
जे कधीच नव्हते त्यांची वाट का पहावी ?
कडू कारल्याच्या जिभेवरी जर पखाली ! ॥१॥

रोज घाव करिते पत्नीची जिह्वा कट्यारी;
रोज वंश सासरचा ती समूळऽ उद्धारी !
आम्ही गप्प ऐकत असतो आमुची खुषाली ! ॥२॥

अंत:पूर केले आहे बंद आम्हासाठी
ओसरीवरी ती धाडे निजावयासाठी !
आम्ही ते पती की ज्यांना बायको न वाली ! ॥३॥

उठा-बशा काढत काढत संपल्या उमेदी !
असा कसा झालो माझ्या घरी मीच कैदी ?
मी अपार दु:खी, माझी चालली हमाली ! ॥४॥

उभा फ्लॅट झाला आता एक बंदिशाला
जिथे सिंह ताटाखालिल मनी-माऊ झाला !
कसे पुरुष दुर्दैवी अन्‌ स्त्रिया भाग्यशाली ! ॥५॥

धुमसतात अजुनी उदरी भुकेचे निखारे !
अजुन अन्न मागत उठती रिक्त पोट सारे !
दूषणेच पत्नीची ती आम्हाला मिळाली ! ॥६॥

बरसतात ’खोड्या’वरती जिभेचे निखारे !
अजुन रक्त काढत बसती शब्द बोचणारे !
आम्ही महिषरूपी राक्षस; भासते ती काली ! ॥७॥

मूळ जमीन

खेळा खो खो रे, खेळा खो खो रे
खो देउन त्या पुढे पळाल्या, तू मागे धाव रे!

कट्ट्यावरल्या चिमण्या, साळू
माझ्या राजा नकोस पाहू
पिकल्या पाना, तुझ्या, जाहली अब्रूची लक्तरे!

"पुरे खेळणे", वदली बाला
थांबव चाळा, थांबव लीला
गुमान येऊन घरी भेट तू माझ्या बापा, रे!

केस पांढरे त्यांचे झाले
नातवंड मांडीवर आले
ललनांनी ज्या कधी मारले तुज डोळे घारे!

आमची प्रेरणा : भूषण कटककर यांची कविता बाळ्या!


प्यायले चकण्याविना त्याला उगाचच
त्रास देते पेय ते आता उगाचच

शब्द माझे मोडले मी शांत निजता
काढला काटा कुणी, माझा उगाचच

बिल तसे ठेवून गुत्ता सोडतो मी
मित्रही म्हणतात फुकटा का उगाचच ?

पचवले नाहीस हे लक्षात येते
ढवळवे उदरास हा वारा उगाचच

आपली बाळी म्हणे, " बाळ्या, शहाण्या"!
घालतो आहेस का गाद्या उगाचच ?!

भासलो नाही कवी मी एकदाही
जे नसावे ते कसे भासा उगाचच?

आमची प्रेरणा :- जयशी अंबासकर यांची कविता अशक्य केवळ


कशास वावर मनात केवळ ?
भ्रतार असला अशक्य केवळ

नको अता तुज वरणभात मी
हवी काकडी खमंग केवळ

तुझ्यामुळे ही सुषुप्त गात्रे
सदा घोरणे तुझेच केवळ

जरा तरी तुज हुक्की यावी
कसे करावे उपास केवळ

हवी नव्याने सख्या उभारी
किती कराव्या खोड्या केवळ ?

प्रदीपपंत कुलकर्णी यांच्या "स्मरेना चेहरा आता...!" या कवितेने प्रेरित होऊन ...!



...........................................
स्मरे का चेहरा म्हणुनी...!
...........................................

किती हा काळ विरहाचा; तुझ्या कायम मनाईचा
स्मरे का चेहरा म्हणुनी मला दुसर्‍याच बाईचा ?

घशाची शुष्कता शमवायला शोधू कुठे टपरी ?
मला देशील का थोडा चहा तू दाट साईचा ?

कितीदा वाक्य उच्चारी, "तुझ्याशी लग्न का केले ?"
"कशाला ऐकला सल्ला न मी तेव्हाच आईचा ?"

जुन्या त्या भांडणांच्या तारखा का शोधशी आता?
इरादा फौजदाराच्याकडुनी सरबराईचा ?

कळीचा प्रश्न कानाआड केला पांडुरंगाने...
"तुझ्या नावात पांडू अन् तुझा का रंग शाईचा ?"

तुझ्या नावामुळे झाली कशी रंगीत ही जादू ?
फिकटले चेहरे सारे...म्हणाले, "फोन ’भाई’चा !"

असा आतून-बाहेरून काटेरीच आहे मी...
कुणी घेण्यास पंगा येत नाही लाल माईचा !

सफाईदार साबण लावला आहेस तू आधी...
सरावाने अता जमतो तुला स्मश्रू सफाईचा!

जमे हे काव्य थोडे; तोच होई वेळ ’खोड्या’ची
कुणी पत्ता दिला याला कवींच्या या सराईचा ?

- खोडसाळ
.............................................
पुनर्रचनाकाल ः २१ मार्च २००९
.............................................

आमचे प्रेरणास्रोत : कोहम् यांची गझल अज्ञेय

कविवर्यांचा वाटेवरला वृश्चिक आहे
म्हणून माझा जालावर बदलौकिक आहे

भक्ष्यासाठी वणवण करतो जालावरती
इलाज नाही, विडंबनाचे आह्निक आहे

तिला भेटण्या असेन गेलो अनेकदा मी
अंगाला ती कुठे लावते, नॉन्स्टिक आहे

मिठी सोडता घोरत पडतो खुशाल मेला
नवरोबांची ओळख ही सार्वत्रिक आहे

हात तिने हातात दिल्यावर नकोस थांबू
वाटायाचे तिला किती हा अरसिक आहे

कसल्या गप्पा लग्नाच्या तो कवी मारतो
करार हल्ली सौख्याचा नैमित्तिक आहे

नाही कौतुक, नाहित वाचक, 'अर्थ'ही नाही
जरी खोडसाळाची रचना मार्मिक आहे

आपल्या सर्वांच्या मायमराठीने सोडलेला सुटकेचा निश्वास सध्या मराठी जालविश्वात सर्वत्र ऐकू येत आहे. तिच्या या आनंदाला कारणही तसेच आहे. गेली काही वर्षे तिला पीळ पीळ पिळून घेतल्यावर श्री. मिलिंद फणसे यांनी आपली मेहेरनजर (पक्षी : वक्रदृष्टी) यावनी भाषेकडे, चुकलो, ज़ुबानकडे, वळवली आहे. (कोण आहे रे तो "बुरी नज़रवाले तेरा मुँह काला " म्हणणारा ?!) हे ऐकून मायमराठीस जरी हर्षवायू झाला असला तरी उर्दूअम्मी रडत रडत अश्फ़ाक़ परवेज़ कियानी व मुल्ला ओमरकडे गेल्याची खात्रीलायक बातमी ISI मधील आमच्या विश्वसनीय सूत्रांकडून मिळाली आहे.

तद्दन बाजारू हिंदी चित्रपटगीते ऐकण्यापलिकडे हिंदी/हिंदुस्तानी/उर्दूशी कोणताही संबंध आलेला नसताना मिलिंदमियाँना त्या भाषेत शेर लिहिताना (की कहताना ?) बघून आम्ही जलकर खा़क न होतो तर नवल ! लाहौल विलाकुवत ! अरे, चार-दोन हिंदी सिनेमे आम्हीही पाहिले आहेतच की. तो राजकुमार का कोण म्हणतो ना, "जानी, हम किसीसे कुछ कम है क्या?! हम हम है, बाकी सब पानी-कम है!" तेव्हा मिलिंदमियाँपासून स्फूर्ती घेऊन म्हणा किंवा जलकर खा़क हो‍ऊन म्हणा, आम्हीही ठरवले - यवनांवर नाही तर नाही, निदान यावनी(भाषे)वर तरी प्रभुत्व मिळवायचेच! देखना है ज़ोर कितना बाजू-ए-खोड्यामें है...


जिस ओर देखता हूँ कितनी बिमारियाँ हैं
हैज़ा, मलेरिया या सीनें धुवाँ धुवाँ हैं

बिजली को गुल कराके पूछें अवा़मसे वह
माथेंपे क्यों पसीना, क्यों बंद बत्तियाँ हैं ?

आए करीब इतने हम प्यार के सफ़रमें
गुस्सा मुहाफ़िजोंने दी खूब गालियाँ हैं

वह रूठनाभि, यारों, मेंहंगा हमें पडेगा
दीदारेअश्रफ़ी क्या जब चार बीवियाँ हैं ?

सायें हैं ज़िंदगीपर गुजरी हुई शबोंकें
हड़तालपर है बीवी, बच्चों को छुट्टियाँ हैं

लो, शाम आ गयी है उनकी शिकायतोंकी
इल्ज़ाम रातभर अब, मैं हूँ, सफ़ाइयाँ हैं

प्रेरणा : श्री. प्रसाद कोलते यांची कविता चुंबन


प्रियेचे पहिले चुंबन
हाय मजला असे भाजुन गेले
वैशाखातही नसतील भाजले
माळरानावरील दगड आणि धोंडे

तीच्या कम नीयर ओठांची
मजल्या मजल्यावर चर्चा झाली
टुणटुणलाही पालटुन नसती दिसली
अशी रुंदी आज मी बघितली

चुंबन तीचे घेताना
त्राहिची आशा मिटली
निशस्त्र मी शाकाहारी
ती मांसाहारात शिर-शिर-शिरली

तिचे चुंबन तिचे आलिंगन
वाटले नसावे सोसणे याहून काही
जीवन याहुन असावे काय भयंकर
नासावी जीवनाला हि अशी अख्ख्या का ही

आमचे प्रेरणास्रोत : आदरणीय भूषणसाहेब कटककरसाहेब यांची रचना "फायदा? "



हो न हो, ठेहरूच, देखू ठेहरण्याचा फायदा
ठेहरणे येभी असावा चालण्याचा फायदा

मालकाचा त्रास सोसावा कसा हे जाणले
हा तुझ्या हपिसात आम्ही राबण्याचा फायदा

लीन केव्हा व्हायचे, पत्नीपुढे वाकायचे
जो शिके त्यालाच रात्री जागण्याचा फायदा

घेत गेलो मी मुक्याने बोलण्याचा फायदा
खूप मज झाला असे त्या चुंबण्याचा फायदा

दात तू घासायचे होतेस मित्रा टाळले
दंतवैद्यालाच झाला उपटण्याचा फायदा

रोज कोणी वेगळी पाहून मादक हासते
हाच आहे बारबाला पाहण्याचा फायदा

रोज कोणी वेगळा बापूस पोहे घालतो
हाच उपवर कन्यकांना पाहण्याचा फायदा

केवढा मी क्षुद्र मज कळलेच नसते हे कधी
केवढा हा बायकोशी बोलण्याचा फायदा

जागते पत्नी असे हा घोरण्याचा फायदा
घोर बघता रूप कळतो झोपण्याचा फायदा

फार होता त्रास छोटे पोहता मासे इथे
लाभला पण त्यात काटा काढण्याचा फायदा

घेतला नाहीच आपण नांदण्याचा फायदा
काय असल्या संयमाने वागण्याचा फायदा?

मी तुझी आई तुझी आई तुझी आई तुझी
घेतला आहेस म्हणुनी बडवण्याचा फायदा

खोडसाळा खूप कवितावाचनाचा फायदा
शब्द दुसर्‍यांचे, मिळे मज लाटण्याचा फायदा

प्रेरणा : 'क्षणाचा सोबती' यांची कविता 'संधी आणि मंदी'


मंदी आणि कुंदी

यांची कधी होत नसते ’जुगलबंदी"?

दोघी एकमेकींच्या सवती

घुटमळतात दोघी नवर्‍याच्या अवती भवती

मंदी असल्यास कुंदी पाळत ठेवते

कुंदी दिसल्यास मंदी तिला जळवते

मंदी चुकवता येत नाही

कुंदी रुसली की जवळ येत नाही

मंदी जाता जात नाही

कुंदी येता येत नाही

मंदी जाण्याची वाट बघावी लागते

कुंदी येण्याची वाट बघावी लागते

मंदी असताना चुकून कुंदी आली तर

हे नवर्‍या तिला झापलेसे कर

अन्यथा मंदी तिला खाऊ की गिळू करेल

आणि नवर्‍याची कंबख्ती ओढवेल

एक मंदी पुरे आहे घराला डोक्यावर घ्यायला

मात्रा फक्त एकच योग्य; कुंदी आवश्यक आहे, मंदीला जळवायला...

मंदीला जळवायला...!!

आमचे प्रेरणास्रोत : भूषण कटककर यांची मस्त गझल बोलणे त्याचे मनापासून ते...


ती म्हणाली तेच झाले शेवटी
ढोसली अन्‌ रेच झाले शेवटी

बोलणे बेंबीतळापासून ते
श्रोतृगण बहिरेच झाले शेवटी

एवढा खोटे खरेच्या कच्छपी
की तिला पोट्टेच झाले शेवटी

हालचाली आमच्या थंडावता
व्हायग्रा होतेच, झाले शेवटी

खात मी बसलो अधाशासारखा
आतड्यांचे पेच झाले शेवटी

प्रेम ज्यांचे नाव होते ठेवले
ब्रह्मचारी तेच झाले शेवटी

खोडसाळा, तू जसा देवास त्या
काव्यही प्यारेच झाले, शेवटी

प्रेरणा : 'लेखणी'

काय मी सांगू तुला, केव्हा उचलली देखणी
तू घरी कटलास, येथे मी पटवली देखणी

पाहिले गौरांगनांसम चालता तिज रँपवर
मालफंक्शनले वसन जेव्हा घसरली देखणी

पाहिले नव्हते कुणी, शृंगारली ना तोवरी
पाहण्याची रीत नडली, रोज नटली देखणी

अर्थ गुजगोष्टीत नही, अर्थ नाही मीलनी
अर्थ बँकेतील सच्चा अर्थ, वदली देखणी

कोडकौतुक खोडसाळाने तिचे केले तरी
बोहल्यावर, हाय, दुसऱ्याचाच चढली देखणी

------------------------------------------------------------------


प्रेरणा : लेखणीचा उत्तरार्ध

'पिंड गाण्याचा नसे माझा', गरजली लेखणी
का तरीही कुंथुनी कविता चिरकली लेखणी?

फार शाई, फार कागद, लेखका संयम कुठे?
का, प्रभो, त्याची न तू अडवून धरली लेखणी?

काय अन् सांगू किती, होते असे अपचन तिला
शब्द वारा बापुडे अन् वातभरली लेखणी

जी करी चमचेगिरी राजापुढे, "तू ग्रेट बॉ! '
ती पुरी क्षेत्री रिघे, निष्ठा विसरली लेखणी

लादले निर्बंध ज्यांनी 'डायर्'ईया होउनी
हीच निर्बंधाविरोधी काल लढली लेखणी?

रावणासम दशजिह्वा, आयडी हजारो निर्मिले
पाग पाहून खेचरांची हसत सुटली लेखणी

वाचता काही कुणाचे, थांबली नाही कधी
खोडसाळा, काव्यरक्ताला चटवली लेखणी

आमची प्रेरणा : भूषण कटककर यांची बोल्ड ऍंड ब्यूटिफुल गझल 'गंधाच्या उलाढाली'


जरा चुंबावया जाता तिला, मळमळ मला आली
तिच्या तोंडातल्या हुंगून गंधाच्या उलाढाली

तुला जे पाहिजे होते तसे केलेस तू सारे
तुला पुष्कळ मजा आली परी मजला इजा झाली

उभी आहेस तू माहीत आहे पण कुणासाठी ?
कुणी शिट्ट्य़ा तुला मारून जातो खालच्याखाली

रचावे काव्य कोणीही, कुणी मोरीत रेकावे
कुणा थोडे मिळाले मद्य की तो लावतो चाली

रडावे वाचकाने, काव्य वाचुनिया किती वेळा
चला झटकून टाकूयात या अंगावरुन पाली

जरा कोठे निघालो मी, कसा पायास तो ओढी
मराठी माणसाच्या नेहमी का खेकड्या चाली?

पुरेसे काफ़िये केव्हाच माझे जाहले गोळा
नको रे, खोडसाळा, काळजी, कविता, चला झाली!

प्रेरणास्रोत : भूषण कटककर यांची कविता "श्वासात ताल आहे"


बिनधास्त वाजवावी मजला कुणीही येथे
माझा सदाचसाठी उपलब्ध गाल आहे

भक्ती स्वतः:च करतो, मूर्ती स्वतः:च असतो
वरती स्वतः:स नमतो, माझी कमाल आहे

जितका जमेल तितका उपभोग घेत जावा
सध्यातरी दिरांचा मधुचंद्र-काल आहे

मदिरा खराब आहे, आंबूस वास येतो
व्हिस्की न ही, गड्यांनो, देशीच माल आहे

जाते कुठे नि येते, हंसा कुणास ठाउक
भलतीच संशयास्पद हंसाचि चाल आहे

कापू किती किती मी या गीतकार माना
करणार काय सांगा? बकवास माल आहे

रंगित रुमाल पाही नि त्यास खूळ लागे
नजरेत फक्त एका, बकरा हलाल आहे

आजार हा कवींना, जुळवत हजार यमके
वाचू तरी किती मी ? बस हाल हाल आहे

बावीस, हाय, ओळी, चालू असे परीक्षा
केव्हाच लागलेला माझा निकाल आहे

या वाचनात आला ओठांस फेस माझ्या
जडला विकार उदरी, गोटा जमाल आहे

झाले कथून तरिही सोडून जात नाही
ही खोडसाळकीची कसली कमाल आहे !

प्रेरणा : मिलिंद फणसे यांची गझल "विश्राम"


मान्य, गर्दी फार येथे पण तरी विश्राम आहे
रोजच्या वाटेवरीचा बार हा निजधाम आहे

छेडणे तिज सोडले पाहून अनुजाला तिच्या मी
रेशमाचा भाउ हल्ली वाढला बेफाम आहे

खूपसे हितशत्रू आणिक वानवा नाही रिपुंची
तेव्हढ्यासाठीच माझा चालला व्यायाम आहे

अत्तरे लेऊन अंगी भेटलो होतो तिला मी
चारुगात्रीला, परंतू, वाटले तो घाम आहे

चार खांदे शोधण्यासाठी निघाले प्रेत माझे
बोलले, "शववाहिनीचा फार सध्या दाम आहे"

'मूर्ति'पूजेचा गुन्हा चुकला कुणा; सारेच 'तसले'
पूजती कांता कुणी, इतरत्र कोणा राम आहे

येउनी टाकून गेला शब्दपाचोळा कवी तो
झाड कवितांगण, तुझे ते, खोडसाळा, काम आहे

आमची प्रेरणा : 'सोबतीचा आव आहे' ही जयंता५२ यांची हृदयद्रावक तक्रार.


भोवती अंधार आहे, साथ नाही
बायकोचा डाव आहे; वाद नाही !

कोणताही खेळ नाही आज सोपा
झोपली अद्याप काही ब्याद नाही

ठेवले नाही खुशीने शस्त्र खाली
हारलो मी, पण दिली तू दाद नाही

भेटण्यासाठी तुला जागाच होतो
घोरणे कानास आले, साद नाही

का अजुन दारात माझ्या माप आहे?
अंगणी येतात सार्‍या, आत नाही

खोडसाळा ती म्हणाली, "बाय, टाटा"
जाउ द्या, नावीन्य काही यात नाही :(

प्रेरणा : पुलस्तिंची सुरेल ठुमरी


गालावरचा हात अताशा संगमरवरी नाही
पूर्वी होती तितकी 'ती'ही नवखी नवरी नाही

तिच्या कृपेने असतो दुखर्‍या मी जखमांनी भरलो
रोज प्रॅक्टिकल करते हल्ली, केवळ थिअरी नाही

रात्री विझलेल्या अन बेचव चोथापाणी जेवण
घडते रडके जगणे जेथे पत्नी जबरी नाही

कॉल तिचा आला अन बसला त्यास विजेचा झटका
नवर्‍याच्या हद्दीमध्ये वासूंची टपरी नाही

जगणे आता झापडलेले झाले घोड्यासम ते
खोडसाळकी नाही, बघणे मादक फिगरी नाही

मराठी माणसांच्या दुहीच्या प्राचीन व देदिप्यमान परंपरेनुसार व एका संकेतस्तळावरून फुटून निघून दुसरे काढण्याच्या अर्वाचीन पद्धतीनुसार (आठवा : मायढोली --> मौनगत -->भेसळ खाव) संक्रान्तीच्या शुभमुहूर्तावर फुटून निघालेल्या, आय मीन, स्थापन झालेल्या बजबजपुरीला खोडसाळाच्या हार्दिक शुभेच्छा. ऍमिबांप्रमाणे मराठी संकेतस्थळांची संख्याही विभाजनाने अशीच वाढत राहो ही ईश्वरचरणी प्रार्थना.


खेचराच्या त्रासाने, शुद्धतेच्या जाचाने
मिसळपाव, मनोगत सोडीला
चालले मी आता बजबजपूरीला

नवी कोरी बजबजपूरी चित्त्याची
त्यात सोबत आहे त्याला कर्णाची
कर्णाची, बाई, कर्णाची
केशा आणि धोंड्याही घेतलेत जोडीला
चालले मी आता बजबजपूरीला

आणिबाणी लागू झाली तोर्‍यात
पंत होते गुंतुन पडले होर्‍यात
होर्‍यात जी होर्‍यात
ठसका त्याला काजूचा जोरात की लागीला
चालले मी आता बजबजपूरीला

लाज तात्याला ना आल्यागेल्याची
मुरवत नाही आया बायांची
बायांची हो बायांची
कल्पनेत पाठींना साबण की चोळीला
चालले मी आता बजबजपूरीला

कविता - १ मध्ये श्रीयुत दर्शनकुमार नेरकर यांनी केलेल्या प्रेमळ तक्रारीस त्यांच्या प्रियेने पाठवलेले उत्तर :


प्रियकरा,

इतकाही घट्ट

धरत जाऊ नकोस,

की तुझ्या धरण्यापायी

एखादीची गुदमरून हत्या व्हावी....

मूळ कविता : श्वास स्वातीचा यांची रिक्त


(रिक्त)
=========================
.
.
काही वात... नुसते,
आतल्या आत ढवळत राहतात..
सरून जात नाहीत.
तटतटल्या पोटामधून...
नुसती आग होत राहते..
साठलेल्या पित्ताची..
जळजळत..
शेवटचा घास जिरून जाई पर्यंत.
पोटाला फक्त जाणवत राहत..
रिक्त होण्या आधीच..
वातूळ रटरटणं..!
.
.
=========================
खोडसाळ..... ११-०१-२००९

आमचे प्रेरणास्थान : श्री. इलाही जमादार यांची अप्रतिम गझल अंदाज आरशाचा वाटे खरा असावा. भीमराव पांचाळेंच्या आवाजात ती गझल इथे ऐका.

अंदाज तारखांचा चुकला जरा असावा
मधुचंद्र फार केला मी साजरा असावा

अंदाज बापसाचा वाटे खरा असावा
शेजारचाच चालू तो छोकरा असावा

जखमा कधी सुगंधी असतात का कुणाच्या?
कविराज काव्य रचता टल्ली जरा असावा

नाही अखेर कळले बोका कुठे पळाला
घेऊन मात्र गेला तो म्हावरा असावा

का आळ खंजिरावर घेता उगाच माझ्या
तुमच्याच एअरगनचा घुसला छरा असावा

काठावरी उतरली वसने खुशाल त्यांनी
चोरून पाहणारा का लाजरा असावा?

खेटून बायकोला बसुया, विचार केला
दारात दत्त म्हणुनी का सासरा असावा?

दारात ती उभी अन अधरा करून चंबू
तेव्हाच, हाय, भरला मी तोबरा असावा!

माझ्यावरी असावे ओझे विडंबनाचे
आडात काव्य तुमचे, मी पोहरा असावा

हा 'खोडसाळ' चेंडू घेई विकेट कवींची
हा ऑफब्रेक नाही, हा 'दूसरा' असावा

प्रेरणा : प्रदीप कुलकर्णी यांची सुंदर कविता संभ्रमा!


......................................
संभ्रमा!
......................................

चंद्रमुखी होशील कसी तू...
तुझा चेहरा किती जाडसर
म्हणावेत हे कसे गुलाबी?
फुकून झाले ओठ काळसर!

नव्हेसही तू तशी बावळी...
मवाळ किंवा मुळी लाजरी
खमकी बाई अशी कशी तू
जीभ तुझी ती असे कातरी!

लालबुंद तव या डोळ्यांना
मोतिबिंदुचा रंग जरासा...
तशात जडली रांजणवाडी
पापण्यातुनी स्राव झरासा...!

प्रसन्नता तुज ठाऊक नाही
स्वभाव आहे जरा मिजासी
कशी तुला मी धनीण केली...
घरी आणली विकत उदासी!

काय हवे ते, लग्नाआधी
कळले होते तुला नेमके
शोधत आहे तुझे अता मी
वर्णन करण्या शब्द शेलके!

टुकार कोणी; भिकार कोणी
तुझी पसंती ना कळणारी
शेजार्‍यांच्या उंबरठ्यावंवर
सदैव तू तर घुटमळणारी!

कधी इकडची, कधी तिकडची...
कधी अशी तू... कधी 'तशी' तू...
नवरा-परका तुला सारखा...
मला पाडले पुरा फशी तू!!

अशी चंचला नको प्रियतमा
कुठून, वाटे, तुला पाहिली...
निघून तू गेलीस न्‌ सुटलो...
करेन पत्नी अता वायली!

- खोडसाळ
......................................
रचनाकाल ः २३ डिसेंबर २००८
......................................

आमच्या प्रेरणेचे उगमस्थान : कुमार जावडेकर यांची गजल कूजन


(प्रियकरावर घालसी बंधन कसले?
हे दर्‍या-झुडुपातले कूजन कसले? )

ओढ ना ज्याला तुझी, ते मन कसले?
जवळ तू असता असे लंघन कसले?

बंद तू केलेस सारे दरवाजे...
चालले आहे छुपे प्राशन कसले?

चालले आहे मना चिंतन कसले?
सासरे आहेत रे कर्झन कसले...

तेच गाणे ओळखीचे येते, पण-
आदळे कानी नवे फ्यूज़न कसले!

खूप आहे घातलेले 'जीवन' पण
ज्यात नाही तेल ते मोहन कसले

खूप झाले घालणारे किरीट, पण-
ज्यास नाही 'क्वीन' ते राजन कसले?

फिरत बसशी तू सदाच्या नाकावर...
(चालले श्लेष्म्यात संशोधन कसले? )

सर्व येथे वाचण्या कविता तत्पर
खोडसाळा, केले विडंबन कसले?

प्रेरणा : जयन्ता५२ यांची गझल ओठी तुझ्या

ओठी तुझ्या सहल माझी
बघ कुठवरी मजल माझी

तव काळजाच्या किनारी
जाते नजर सखल माझी

हल्ले किती त्या सखीचे
सुजली किती शकल माझी

सुटले जरा पोट माझे
ही भोजने सफल माझी

दुनिया सह्या का न समजे?
हस्ताक्षरे सरल माझी

नजरेत खोडसाळाच्या
झाली हझल गझल माझी :(

आमचे प्रिय कविमित्र श्री. अनिरुद्ध अभ्यंकर यांच्या हसले होते निरोप घेऊन निघताना ने प्रेरित होऊन...

हसले होते निरोप देऊन वळताना
सुटकेचा निःश्वास टाकुनी पळताना

आठ जणांची गर्दी झाली दाराशी
काल मला खोलीत एकटी बघताना

तशीच असते खोली अस्ताव्यस्त तुझी
शिव्या घालते तुला रोज आवरताना

हसता डोळे फडफडून मी सगळ्यांशी
दिसायचा तू गोड किती जळफळताना

सांगत होते तुझ्या चहाड्या उशीस मी
तळमळते मी अन तू घोरत असताना

सांग कुठे या मित्रांना मी लपवावे
अवचित येता घरात तू ते असताना

गोष्ट खाजगी जगास का मी सांगावी
कार्य काय घडतात घरी तू नसताना

प्रेरणा : मिलिंद फणसे यांची गझल नवनीत

भावना नाहीत माझ्या, शब्दही नाहीत माझे
अन् तरी सर्वांस वाटे ढापलेले गीत माझे

मस्त हा एकांत, गाणी, वारुणी, साकीचि संगत
बहरले सारे कवित्व याच सामग्रीत माझे

कल्पनांची कामधेनू कोठली नशिबात माझ्या?
ती वळूरूपी कवींची, दैवही विपरीत माझे

सर्प माझ्या वैखरीचा चावला असल्यामुळे का
पाहुनी असतात मजला दोस्तही घाईत माझे

स्पर्शता परतत्त्व, भरते लेखणीला हुडहुडी अन्
ताप येतो, चोंदते मग नाकही सर्दीत माझे

वाचता परकाव्य, गाते लेखणी उत्स्फूर्त गाणी
एरवी दबकून असते बोलणे भयभीत माझे

सांग का शब्दांस येतो आद्य धारेचाच परिमल?
"तोंड मी घालून असतो रोज त्या सुरईत माझे"

जे दिसे की पद्य आहे त्यास का नाही म्हणू मी ?
खोडसाळा, रेवडीचे कार्य हे तेजीत माझे

प्रेरणा : प्रवास

सोसत नाही उपास तोवर चेपत जाणे
चरणे म्हणजे खुशाल ढेरी फुगवत जाणे

उदरम्‌ भरणम्‌ कधी कधी घासांनी आणिक
तोंडामध्ये कधी बकाणे कोंबत जाणे

पक्वान्नांशी क्षणोक्षणी गुजगोष्टी करणे
पोटामधल्या प्रखर अग्नीला विझवत जाणे

कसले लंघन, कसल्या गप्पा उदरशुद्धीच्या
देहाला का फुका उपाशी ठेवत जाणे ?

उपवासाला असेल जर काजूची फेणी
खाण्यासोबत 'खोडसाळ' ती प्राशत जाणे

मराठी गझल कार्यशाळा-२ जाहीर झाल्याचे कळले व आम्हाला हर्षवायू का काय म्हणतात तो झाला. मात्र तिथे जाऊन बघतो तर

* ह्या कार्यशाळेत हझल (हास्य-गझल) स्वीकारली जाणार नाही

ही "No Entry"ची पाटी! साऱ्या उत्साहावर विरजण पडले. मग काय, आलो माघारी. कार्यशाळेत विद्यार्थी म्हणून देण्यासाठी रचलेल्या ओळी वाकुल्या दाखवीत होत्या.
(स्वगतः खोडसाळा, एकूण तुझ्या भाग्यात कार्यशाळेचे मार्गदर्शन नाहीच. गुरूजन तुझा एकलव्य करून सोडणार. आंगठा मागत नाहीत हे नशीब समज.)


कार्यशाळेचे मला बक्षीस नाही?
काय शब्दांचा बरा हा कीस नाही?

बांधलो 'नाही' रदीफ़ाला जरी मी
काफ़ियाला राहिलो ओलीस नाही!

वृत्त ते सांभाळता दमछाक होते
आणि यमकाची मला प्रॅक्टीस नाही... :(

चालवू म्हटले तरी चालीत नाही
कोण म्हणतो काफ़िया डॅंबीस नाही?

हट्ट का धरता अलामत पाळण्याचा?
शायराला फार ही तोशीस नाही?

घ्याल का, संयोजकांनो, गझल माझी?
स्पष्ट सांगा, यात घासाघीस नाही

मान्य, हौशाचे असे हे कवन नवखे
बनचुक्यांच्या पात्र हे माफीस नाही

खोडसाळा, कविवरांना राग आला
हात त्यांच्या घातला दाढीस, नाही?

आमचे प्रेरणास्थान : आदरणीय जयंतरावांची सुंदर गझल 'थांबवा हे जग'


थांबवा गाडी, मला उतरायचे आहे
साखळी ओढा, इथे थांबायचे आहे

जा कुठेही आज, राणी, तू निजायाला
आज मजला रात्रभर घोरायचे आहे

एक हाताचीच बोटे ती पुरे झाली
सज्जनांचे गालफड शेकायचे आहे

रद्द झाल्या का अचानक सवलती साऱ्या?
कर्ज बॅंकेचे अजुन फेडायचे आहे

फार केल्या कविजनांच्या विनवण्या, आता
वर्म कवितांचे मला शोधायचे आहे

मूळ गीत : "जीवनात ही घडी अशीच राहू दे"

बेवड्यास दो घडी नशेत राहू दे
देशि पाज थोडिशी, शिवास राहू दे ॥धृ॥

रंगविले मी मनात चित्र देखणे
आवडत्या साकींचे मस्त नाचणे
बारातिल चांदण्या निवांत पाहू दे ॥१॥

बहुत पेग घेण्याचा छंद लागला
चकण्याचा अन्‌ वरती खर्च वेगळा
दोस्तांचे हात तंग सैल होऊ दे ॥२॥

राहू दे असाच मला नित्य ढोसता
जाऊ दे असाच काळ धुंद राहता
'तास मोदभारला'* अनंत चालू दे ॥३॥

* :- 'Happy Hour'

आमची प्रेरणा : कवितेशिवाय कविता


................................
खोड्यांशिवाय कविता...!
................................

शोधून सापडेना माझ्यातला कवी!
केव्हा तरी सुचावी मज कल्पना नवी!

मी तीच तीच दु:खे सांगायची किती?
कंटाळलेत सारे, वाचायची किती?
वाचून आजची ती मागील आठवी!

कविता करून झाली हे बोललो जरी...!
कविता निदान थोडी वाचायची तरी...!
मुरडून नाक वाचक पण पान उलथवी!

शब्दांपलीकडे मी जाईन का कधी?
मी अर्थपूर्ण गाणे गाईन का कधी?
खोड्यांशिवाय कविता पाडायला हवी!

- खोडसाळ


................................
खोड्याकाल ः ८ सप्टेंबर २००८
................................

प्रेरणेचे उगमस्थान : मिल्या यांची गझल जिंदगी

विना निंद,तळमळू लागली
आळसावली,चळू लागली

उपोषणाने दीड वाजता
भुकी पल्लवी गळू लागली

ष्टोची ज्योत ही पेटवली अन
मासळीस सवतळू लागली

चिंबोरी, बघ, तुडुंब भरली
शिजवताच दरवळू लागली

कशास झंपर तिने घातला?
ठेच काळजा हळू लागली

जरी बावळट तरी तिची मज
नेत्रपल्लवी कळू लागली

गंध असा वाऱ्यावर आला
दूर माणसे पळू लागली

अशी जन्मभर जेवली सखी
इथुन-तिथुन डचमळू लागली

पाय रोवता, खोडसाळ, ती
भली भली चळचळू लागली

येऊ कसा तुमच्यात मी ? हा श्रीयुत योगेश वैद्य यांना पडलेला प्रश्न आम्हालाही पडला. सुदैवाने उत्तरही लवकरच मिळाले.


येऊ कसा तुमच्यात मी? बोलू कसा तुमच्यात मी?
ही काळजी नाही मला, तरबेज हा घुसण्यात मी !

आले मला शोधावया ताई तुझी, भाऊ तुझा
बांधून हा आहे उभा बाशिंग हे गुडघ्यात मी

मी कोंडले वासास त्या, कोणास ना जाणू दिले
हे एवढे जमते मला, नसलो जरी सुस्नात मी

वाटे किती, खेटू तुला, घालू तुला मी मागणी
का राहतो मागे तरी ? का नेहमी भीष्मात मी ?

नोटा मुळी ना थांबल्या, हे मोजणे ना थांबले
खादाडणे माझे जगाने पाहिले, भ्रष्टात मी

चाल : "देहाची तिजोरी, भक्तीचाच ठेवा... "

फाटक्या विजारी, बटणहीन लेंगा
घेतलास का रे, मूर्खा, बायकोशी पंगा ? ॥ध्रु॥

असे खास भितींवरला आरसा टपोरी
तरी लाज सोडून बाया उभ्या त्यासमोरी
तास तास पतिराजांना दाखवून ठेंगा ॥१॥

पिते दूध रत्तल रत्तल माय बायकोची
सुरस त्याहुनीही आहे कथा सासऱ्याची
जावयाघरी दारूची उपसतोय गंगा ॥२॥

काय मेहुण्याची सांगू थोरवी तुम्हाला
काल त्यास पोलीसांनी तडीपार केला
चंट मेहुणीच्या मागे लागतात रांगा... ॥३॥

मूळ जमीन : अतिशय प्रसिद्ध त्यामुळे ओळखायला अत्यंत सोपी.

ठग हे सारे बाळा
ठग हे सारे बाळा ॥ध्रु॥

कुणी न येथे भला-चांगला
जो तो बेरड मेला ॥१॥

जो तो द्रव्यामाजी जखडे
नजर न धावे तयापलीकडे
बाजारातिल परी सटोडे
घालीत टोपी त्याला ॥२॥

कुणा न माहीत नफा कधी ते
नुकसानीचे चित्रच दिसते
जळ्ळे मेले दलाल-अडते
जो पडला तो बुडला ॥३॥

मूळ जमीन : इथे (पान १) आणि इथे (पान २)पाहा.


साहित्याशी जडले नाते बोरूघाशाचे
विडंबन झाले कवितेचे ॥धृ॥

कविराजांनी धनू उचलिले गझल-रुबायांचे
पूर्ण जाहले विडंबकाच्या हेतु अंतरीचे
उडू लागले शब्दकावळे छचोर काव्याचे ॥१॥

वक्र टाळकी कसुन वाचती काव्य अर्थवाही
नयनांमाजी एकवटुनिया काकदृष्टि पाही
फुलू लागले फूल हळू हळू निजल्या मज्जेचे ॥२॥

सोकावुनिया जरी विडंबन पाडत तो राही
तडिताघातापरी भयंकर वाद तोंच होई
कविराजांच्या तक्रारीचे, बोल कोपल्याचे ॥३॥

अंगारुनिया आले डोळे, चरफडले राजे
मुक्त हासऱ्या प्रतिसादांचे बघुन सडे ताजे
पडू लागले तृतीय लोचन अमुच्यावर त्यांचे ॥४॥

हात जोडुनी म्हणे विडंबक तो कविराजासी
"आज विडंबन अर्पियले मी अपुल्या चरणासी"
संतापाने मिटले डोळे क्रुद्ध का कवीचे? ॥५॥

देवाज्ञेने स्फुरे अम्हाला रोज शब्दक्रीडा
अधिर लेखणी, अधिर तीहुनी डोक्यातिल कीडा
अर्थहीन हे चरण लावती लेबल पद्याचे ॥६॥

काव्याकाशी कशी भरावी उषःप्रभा लाल
उगी राहिलो वामांगी शब्देविण कंगाल
कवन रचुनिया धनी जाहलो शरसंधानाचे ॥७॥

नाही उरला राम, चालले ते वनवासाला
कविराजांच्या हात घालसी का कासोट्याला
त्यांच्या वर्मी घाव बैसले खो खो हास्याचे ॥८॥

खोडसाळ सांगाल अम्हाला का कविता लिहिता?
कविराजांचे सूर हरवले विडंबने बघता
साहित्याशी कसले नाते तुमचे डोंबलाचे? ॥९॥

...........................
या पोरट्या झणी
...........................

ही सोबती निशा...
गेली कुठे दिशा...?
करती रिता खिशा... होतात वेदना!

कपडे खरीदती...
खातात सागुती...
देतात मागुती... त्याची बिलं मला!

या पोरट्या झणी
अंधारल्या क्षणी
होतात ढेकणी... चावा कुठेतरी!

सांगू तरी कसे...?
झाले जगी हसे...!
गालावरी ठसे... वाटे तरी हव्या!

बाहेर खातही...
खाती घरातही...
नि येत-जातही... नाही म्हणू कसे?

नसतात या घरी...
डिस्कोत, पार्लरी...
ही व्यर्थ वैखरी... बोलू कुणासवे?

या त्याच त्या व्यथा
कविता यथा तथा
रंगाविना कथा... सांगायची कशी?

सरबत कधीतरी...
देतात त्या जरी...
द्राक्षासवे खरी... देतात साथ ना?

मी कोकरू कधी...
मी शिंगरू कधी...
मी वासरू कधी... हाकीत सारख्या!

लांबऽऽण लावतो...
अन् अंत पाहतो...
सारेच वाचतो... डोळे मिटून मी!

दीक्षा परी असे...!
रक्षा परी असे...!
शिक्षा परी असे... सोसायची मला!

अज्ञात वास हा...
नाकास त्रास हा...
घेताच श्वास हा... वांती ढसाढसा!

- खोडसाळ

.....................................
कालबाह्य
.....................................

आदरणीय ज्येष्ठ स्नेही विलासराव यांच्या सूचनेचा व आमचे परम-मित्र चित्त ह्यांच्या अपेक्षेचा मान राखून आम्ही स्वतंत्र कल्पनेवर आधारित रचना जमते का हे बघण्याचा प्रयत्न केला. 'प्रयत्ने वाळूचे कण रगडिता' गळलेले 'तेल' खाली देत आहोत. त्याला यथावकाश खमंग व खरमरीत प्रतिसादांची फोडणी मिळेलच .


हाती प्याला, ओठी हासू
शय्यी पिसवा रक्तपिपासू
समजो वा ना समजो कोणा
लेखन आहे अमुचे ढासू
भवभूती अन् ग़ालिब आम्ही
बोरू घासू, शाई नासू
मारावा पद्याचा धोंडा
अर्थाचे टोके अन् कोंडा
ओळींच्या ह्या दळणामधुनी
शोधीत बसले ते जिज्ञासू
शत्रू आम्ही गांभीर्याचे
साहित्यिक त्या व्यवहारांचे
कवितेच्या हमरस्त्यावरती
उभे टपोरी, लुब्रे वासू
शब्दांच्या ठिकऱ्यांशी खेळू
नाही काळू, नाही वेळू
जळी, स्थळी, काष्ठी, पाषाणी
कवितेचा करतो आभासू

आमची प्रेरणा : स्वप्न उन्हाचे...!


............................................
यत्न उल्हासाचे...!
............................................

फाल्गुनातला
उल्हास
घेतला
पेग
जरासा...
घेता
घेता
त्याचे
सोनेरीपण
डायल्युट
झाले...!

त्याच
क्षणी
कर टूर,
टूर वर
मेष
कापले...
मुलगी
घेते
ऊन
सावळी
भरीत
खाल्ले...!!

त्या
पेगातच
उल्हास
मणभर
अगदी
मणभर
यत्न
खोडकर
भोचक
केले...!

हिरवी
पिवळी
क्षितिजा होते
रूप
पाहुनी
नटरंगीचे
प्रच्छन्नतेने
जे
पाहिले...!!


- खोडसाळ

............................................
रंगारीकाम : ०४ ऑगस्ट २००८
............................................

मूळ रचना : मृण्मयी यांची सती

भार माझा वाहणारा कोण आहे?
लीलया मज उचलणारा कोण आहे?

वर्षणारी मेघना असता घरी मी
बारमध्ये ढोसणारा कोण आहे?

हो, सखे येतात मदतीला हजारो
चान्स हा नाकारणारा कोण आहे?

मी रती होऊ कुणासाठी कशाला?
मदन मजला शोभणारा कोण आहे?

फार शब्दांना नको ताणूस इतकी
श्लेष येथे जाणणारा कोण आहे?

खोडसाळा भीत होते कैक आले
काव्य येथे टाकणारा कोण आहे?

प्रेरणास्रोत : प्रदीप कुलकर्णी यांची कविता 'अपशकुनाची घार!'

..................................................
मोसंबीची धार!
..................................................

सर्व आहेत तर्र तेथे
अन्‌ खुले क्लबाचे दार
अंगणातल्या गुत्त्यावरती
मोसंबीची धार!

नायकिणींचा अमोल वावर
उंबरठ्याच्या आत
"मुंगळा मुंगळा" धून कधीची
असते कोणी गात!

मध्येच उठते कधीतरी
अन्‌ ठुमका घेते एक
फडफड करते ती डोळ्यांची
मग होतो उद्रेक!

"खलास!" अंगण होते सारे
मदहोशीतच चूर
आणिक जातो मिळून त्यातच
"बिडी जलै ले"धूर!

टपून असतो खोडसाळ मी
कधी उघडते दार
अंगणातल्या गुत्त्यावरती
मोसंबीची धार!!

- खोडसाळ
..................................................
रचना आज : २४ जुलै २००८
..................................................

आमचे परममित्र व विडंबनव्यवसायबंधू श्रीयुत केसवसुमार यांनी निवृत्तीचा निर्णय घेतला याचे आम्हांस खूप दुःख झालेले आहे. केशाचा असा अचानक श्री श्री केशवानंद महाराज झाल्याने विडंबन क्षेत्रात कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे. संन्यास घेताना त्यांनी आम्हांस "संसारात ऐस आणि विडंबनं करीत राहा" हा आशीर्वाद दिला. त्यांची आज्ञा शिरसावंद्य मानून आम्ही आमची मूळ प्रवृत्ती कायम ठेवणार आहोत. खालील रचना श्री श्री केशवानंदांच्या चरणार्पण.

छळले मज त्या सर्व कवींना स्मरतो आहे
सूड घ्यावया रोज विडंबन लिहितो आहे

वा व्वा टाळ्या मिळो ना मिळो मज रसिकांच्या
हातुन माझ्या रोज कुणी भादरतो आहे

कवी अडकता प्रतिभेच्या जाळ्यात माझिया
चिरून त्याला माशासम मी तळतो आहे

मित्रांना ही सावध केले होते मी की
दोस्तांचीही शत्रूंसम मी करतो आहे

डोक्यामध्ये कवड्याच्या मी पाहू शकतो
म्हणून कविवर मज इतका घाबरतो आहे

शब्दांच्या ज्यांनी कोलांट्या खूप मारल्या
विदूषकाचे सोंग घेउनी छळतो आहे

जरा मोकळे साच्याच्या पिंजऱ्यातुन व्हा हो
तेच तेच वाचून रोज कळवळतो आहे

साद घालतो खोडसाळ नाठाळ कवींना
हेच मागणे, हीच विनवणी करतो आहे...

स्फूर्तीस्रोताचे उगमस्थान : मुमुक्षू यांची कविता बाळ थांबला कधीचा..


कसे नेसावे तयास, कसा सांभाळावा व्यास..
मिणमिणता उजेड अन् धोतराची कास.

येथ सर्वत्र गर्दुल्ले, कोण शुद्धीत कळेना..
हुक्का ओढण्याच्या जागी, दरवळतोय वास.

कसे अफुत रमले जन सोकावल्यावाणी..
डोळे तारवटलेले, लागे खोकल्याची ढास.

दिन-रात एक सारे, त्यास पिण्याच्या क्षणात..
बाळ थांबला कधी का, तया ढोसण्याचा ध्यास.


खोडसाळ

श्री. प्रदीप कुलकर्णी यांच्या एकमेवाद्वितीय दिवलीने आमच्या तामसी मनात पाडलेल्या प्रकाशात आम्हीही थोडे लेखन करून घेतले.



....................................
... खोडसाळ आहे दिवटी!
....................................
मी रोज कशाला वाचू?
शब्दांचा असला चकवा....
त्यांना ही गाणी रचुनी
येईना कैसा थकवा!

ती जखम काळजामधली
मज रोज नका हो दावू
प्रतिसाद देउनी त्यावर
मी लेप कितीदा लावू?

थिजलेल्या गाण्यासाठी
का श्वास ताणवत जाई?
सांगून संपले सारे
हे त्यास जाणवत नाही?

टाकाया सज्जच होते
भय ना त्यांना पाट्यांचे
अवतार असावे बहुधा
चिपळुणकर वा माट्यांचे!

वाचल्याविना पण का हो
भाळावर पडल्या आठ्या
कवितावाचन मी करता
का गायब झाल्या पोट्ट्य़ा?

सक्तीचे-आसक्तीचे
मज प्यारे वादळवारे
गजबजले जे ललनांनी
पाहिलेत सर्व किनारे

मी दूर फेकला जावा
बेटावर निर्जन कुठल्या
हा नवस बोलती कविवर
मजविषयी उठल्या-सुठल्या!

सुटकेचा क्षण येईना
ही पानभराची शिक्षा
पाहतो देवही बहुधा
वाचकहो, सत्त्वपरीक्षा!

ओलांडिन सहजगत्या मी
या कविपंक्तींच्या राशी
खोडसाळ आहे दिवटी
अभिव्यक्तीची मजपाशी!

- खोडसाळ

....................................
रचनाकाल : १७ जुलै २००८
....................................

आमची प्रेरणा : प्रसाद शिरगांवकर यांची सुंदर कविता 'अधीर ओठ टेकता'

अधीर ओठ टेकता तयास मारतेस तू
मिठीत पण सुधीरच्या झकास लाजतेस तू!

चिडून नारीजात ही उभी तुझ्याच अंगणी
उगा पतींस सर्व का अशी खुणावतेस तू ?

तुलाच पाहण्या उनाड रोमियो उभे किती
गवाक्ष उघडुनी खुशाल रूप दावतेस तू

अता कुठे जरा जराच रंगतेय प्रीत ही
अशात हाय प्रेमिकास दूर सारतेस तू?

सखे तुझ्या मिठीत लाच खोडसाळ मागतो
उगाच लाजतेस अन उधार ठेवतेस तू...

आमची प्रेरणा - मिलिंद फणसे यांची माझ्या रचना

गरुड नाही, कावळ्याची झेप आहे
पुनपुनः ही वाजणारी टेप आहे

पायवाटेचा चिखल उडवीत येसी
बस, महामार्गास हा आक्षेप आहे

कोवळ्या वाचून झाल्या सर्व रचना
झोंबरा प्रतिसादरूपी लेप आहे

वाचताना काव्य मी विव्हळू किती रे?
काव्य कसले, काफियाविक्षेप आहे!

ही रदिफ, हा काफिया अन् ही अलामत
गझल नाही, फक्त तैसा 'शेप' आहे

हे विडंबन आणि टीका व्यर्थ सारे
खोडसाळा, तो तवा निर्लेप आहे...

आमचे प्रेरणास्थान : कविवर्य सुरेश भट यांची गझल "माझी उदास गीते"

माझी भकास गीते तू ऐकतोस का रे ?
अन्‌ आसपास माझ्या रेंगाळतोस का रे ?

येताच तू समोरी मी जर पळून जाते
कुत्र्यासमान मागे तू धावतोस का रे ?

माझा मुका मिळावा, का छेडतोस म्हणुनी ?
थोबाड तू स्वत:चे हे पाहतोस का रे ?

एकांत थेटराचा अंधारला असू दे
तू 'अंतरा'त माझ्या डोकावतोस का रे ?

आमच्या प्रेरणेचे उगमस्थान - श्री. प्रमोद बेजकर यांची सुंदर कविता 'हलकीशी सर'.

कवितेचे सर आले आणि पकवून गेले
बाबा आदमची गाणी पुन्हा उकरून गेले

निळ्या टि-शर्टात मेघा सावळी पातली
वर्गातल्या मोरांची नजर आनंदाने लकाकली
बाळोबांचे लक्ष कवितेवरून उडून गेले.....कवितेचे सर आले

दुसऱ्या दारातून आली गौरांग भार्गवी
साऱ्या वर्गास तजेला, हृदयी कालवाकालवी
उल्हसित मुलांचे वारू उधळून गेले.....कवितेचे सर आले

पोरे टपोरी पाहून का तरण्या बहकल्या
खोडसाळ झाले धुके वाट साऱ्या हरवल्या
शीळ पाखरांना कोण कवी घालून गेले.....कवितेचे सर आले

प्रेरणा : कविवर्य सुरेश भट यांची नितांतसुंदर, अजर गझल "केव्हातरी पहाटे"

पोहे, चहा, बटाटे घेऊन आत गेली
पिठले चुकून मजला देऊन आत गेली

कळले मला न केव्हा फुटली बशी कपाची
कळले मला न केव्हा उचलून आत गेली !

सांगू तरी कसे मी वय नासक्या दुधाचे ?
रोखून श्वास रबडी ठेवून आत गेली !

उदरात येत काही आवाज कावळ्यांचे...
बदमाश ताट माझे उचलून आत गेली !

पाडावयास आली माझ्याच दंतपंक्ती
मग बोळके मुखाचे बनवून आत गेली !

आता बशीत नाही ते पापलेट माझे...
(सामीष ताट माझे बदलून आत गेली)

अजुनी सुगंध येई खोलीस मोगऱ्याचा...
गंगावनास येथे विसरून आत गेली !

आमचे मित्र, श्री. मिलिंद फणसे, यांच्या प्रेमभंगाविषयी वाचून आम्हास फार वाईट वाटले. चार समजुतीच्या गोष्टी वहिनींना सांगून त्या दोघांच्या प्रेमाची घसरलेली गाडी परत रुळावर आणण्याकरीता आम्ही तडक वहिनींच्या घरी गेलो. परंतु तिथे आम्हाला जे कळले त्याने आम्हास आश्चर्याचा धक्काच बसला. मिलिंदरावांनी आपल्या कवितेत वस्तुस्थितीचे अतिशय एकांगी व एकतर्फी चित्रण केलेले आहे. किंबहुना जे घडले त्यास त्यांचीच वर्तणूक कारणीभूत आहे. सत्य परिस्थिती वहिनींच्याच शब्दात आपणा सर्वांच्यापुढे मांडत आहे. त्या म्हणतात :

चुंबने सगळ्यांस तो देऊन येतो
गूण, मेला, गावभर उधळून येतो

भेटते रस्त्यात जी कोणी तिला हा
एक नजरेनी कसा मापून येतो

का नसे माझे बरे लावण्य, मित्रा?
रोज दोस्ताची सखी पाहून येतो

तो जणू श्रीकृष्ण होतो सांजवेळी
गोपिकांशी रास तो खेळून येतो

मागते घरखर्च मी बाई विवाहित
कांक्षिणींना हा रसद पुरवून येतो

लागतो डोळा पहाटे मुष्किलीने
रात्रभर डोळा कुणा मारून येतो?!

रात्र मधुचंद्रातली ती पौर्णिमेची
हा तरीही उकिरडे फुंकून येतो!

वाटते की वीज कायमचीच जावी
हा दिवे नाहीतरी लावून येतो

शाश्वती देऊ नका त्या लोचटाची
सारखा कोणातरी मागून येतो

एकटी मी यापुढे असणार नाही
सोबतीला सवत तो घेऊन येतो...

आमची प्रेरणा - श्रीयुत प्रदीप कुलकर्णी यांची माउलींच्या आठवणीने व्याकूळ होऊन रचलेली परिपूर्ण, अप्रतिम कविता ...ज्ञाना!


............................
..ये ना !
............................

वासनांनी गांजण्याआधीच राया आज ये ना !
देह हा साऱ्या विकारांच्याकडे नेण्यास ये ना !

तू अता अडतोस का माता-पित्यांच्या आठवांनी ?
लावली होतीस का मग तू मला मेलीस माया ?
गुंतला आहेस निवृत्ती-विरक्ती यात का तू ?
का तुला झाली नकोशी ऐन तारुण्यात काया ?

अधर हे देईन... ज्यांनी अमृताला लाजवावे
घोट तू सारे कटू पेल्यातले ते पचव आधी !
मोगरा फुलला तुझ्या या मनगटी रुजल्यावरी हा -
...पैंजणांच्या लागली तालावरी आहे समाधी !!

उंच तू गगनावरी नेण्या विमाना आज ये ना !

सोड ती दु:खे जगाची ? कोणत्या काळामध्ये तू ?
आजच्या काळी कसे हे वागणे वेड्याप्रमाणे ?
वाढली आहे तुला ही केशरी रंगेल वाटी
थंड का केलेस आगीला असे तू कोण जाणॆ...!

तू रहा वर्षानुवर्षे माझिया हृदयात जागा
अन्यथा हृदयात शिरती माझिया ते चोर भुरटे...!
आजही वर्षाव नोटांचा तुझा तो आठवे अन्
बाकीचे असतात सारे...रोजचे षौकीन फुकटे !!

जन्मभर का वाट पाहू ?...तू कुठे मेलास ? ये ना !

............

त्याग संसारी सुखांचा का असा केलास ? ये ना !
............

- खोडसाळ

.....................................................
वैराग्यकाल - २९ मे २००८
.....................................................

प्रेरणा : चैतन्य दीक्षित यांची गझल ठेवणे ठरवून काही!

एवढ्या साऱ्या पऱ्यांना मी जरा ओशाळतो

ठेवतो ठरवून काही, बोलता ढेपाळतो !

काम करण्याशी तसे काही न माझे वाकडे

टाळण्याचे काम माझे, काम करणे टाळतो !

ना कुणाशी वैर माझे, पाहतो साऱ्यांस मी

पोरगी येवो कुणीही, मी तया न्याहाळतो !

मी समीक्षांचाच होतो लक्ष्य झालो एकटा

टिप्पण्या नि टोमण्यांची आज पाने चाळतो

मी न इतरांच्या मुक्यांच्या फार आशा ठेवल्या

पाहुनी ही सोबतीची चांदणी चेकाळतो !

भूतबाधेशी घरोबा, चेटकीशी सख्यही

खोडसाळा, पोरही तव भासतो वेताळ तो !

ठेवतो ठरवून काही, बोलता ढेपाळतो !