तेंडूची पाने

खोडसाळाला काही मधुर रात्रीची सोबत-बिबत मिळत नाही. त्यामुळे चांदण्या रात्रीही लेखनकामाठीतच वाया घालवाव्या लागतात.


सांगा कुणी लेखकास

सोड हा यमकांचा ध्यास

मिसळले त्यात अनुप्रास

निसटली कवितेची कास

भुणभुणती शब्दांचे डास

एकेक ओळ लिहावी एकेक तास

असे वाटे साऱ्या वाचकांच्या मनास

आधीच उल्हास त्यात फाल्गुन मास

पाडल्याचा येत आहे वास

खोडसाळाला मिळाला काव्यघास...

खोडसाळाला मिळाला काव्यघास...

प्रेरणा : मिलिंद फणसे यांची कविता नेपथ्य

का असे विडंबन मम काव्याचे होते ?
माझेच फक्त की ज्याचे त्याचे होते ?

ठेचते, विखुरते तुकडे इकडे तिकडे
हे असेच का माझ्या हृदयाचे होते ?

लागते वळाया नजर षोडशीमागे
त्यामुळे मग हसे वार्धक्याचे होते !

कंचुकी कशाला दिलीस तू परिटाला ?
भलतेच रंगले चित्त तयाचे होते

सोडवे हवाई-मार्गमोह ना मजला
चोरटे प्रलोभन पवनपऱ्यांचे१ होते

मज लोभ, मोह अन् हाव असे स्वर्गाची
पण काय करू, भयही मरण्याचे होते

वेगळे मुंबई- आणि पुणेकर२ कोठे ?
असलेच फरक तर अभिमानाचे होते !

कवितागुण तुजला खोडसाळ ना दिसती
का वेध फक्त तुज वैगुण्याचे होते ?

१ : या लेखाशी या 'कविते'चा असूयाग्रस्त पोटदुखी व्यतिरिक्त कोणताही संबंध जोडल्यास सदरहू लेखक त्यास जबाबदार राहणार नाही.
२ : अत्यंत आगाऊ (इथे आगाऊ शब्दात श्लेष नाही!तो ज्या अर्थाने समोर येतो त्या अर्थानेच घ्यावा.) सूचना :- पुण्य -> पुण्यकर पुणे -> पुणेकर. समस्त पुणेकर व्याखेने (by definition) पुण्यवान असतातच, नाही का?

प्रसाद यांनी आपल्या हार्ड हिटिंग (यासाठी कोणीतरी मराठी प्रतिशब्द सुचवा रे) आणि अप्रतिम गझलेत जरी नोकरांना जात कुठली, धर्म कुठला शेटजी असे म्हटले असले तरी खोडसाळाची विडंबकाची जात काही जाता जात नाही. तेव्हा...


नोकरांना खाज सुटली, घर्म फुटला शेटजी
घोरतो लावून एसी मात्र टकला शेटजी!

एक वाटी उंदियोची सांडली रस्त्यावरी
अन तिथे रस्त्यावरी बैसून चरला शेटजी...

का जुन्या मालाप्रमाणे नाव सिन्हा लावता ?
का पटेलांचा, शहांचा भाव पडला शेटजी ?

का रिकामी पाडता रेशनदुकाने आमची ?
हाय, गोदामात सारा माल दडला शेटजी...

पाहता 'तसल्या' सुखांच्या जाहिराती रोज का ?
काय शेठाणीस तुमचा जीव विटला शेटजी ?

भाविकांची बोंब आणिक कर्णकर्कश आरत्या
मंदिरी येऊन बहिरा देव बनला शेटजी

ढोकळे, फरसाण, गाठ्या, अन बियरच्या बाटल्या
टंच मदिराक्षीस बघता नाच म्हटला शेटजी

रोज कोल्ह्यांच्या परी करता तुम्ही साळसुदकी
त्याच त्या करता कशाला रोज नकला शेटजी ?

चार क्विंटल ? आठ क्विंटल ? वाढवा ढेरी जरा...
एवढ्या वजनात कसले थंड पडला शेटजी ?

भुक्त आहे मी, जगी सर्वत्र कवितावानवा
खोडसाळा कोण देई रोज गझला शेटजी ?

प्रेरणा : आमचे प्रतिभासक्त डोळे दिपवणारी एक कूल कविता जिने आमच्यावर करणी केली. चाणाक्ष वाचकांना अधिक सां न ल.


...................................................
मी कवींस छळण्यासाठी गातो गाणी ...!
...................................................

मी खोडसाळशी घेऊन आलो वाणी !
मी कवींस छळण्यासाठी गातो गाणी !

ओढून इथे मज कुणी आणले नाही
राहण्यास आलो, शिकार करण्यालाही...
स्वादिष्ट खाद्य मज मिळेल याच ठिकाणी !

आनंद कवींना निखळ मिळू ना दिधला...
दुग्धात विडंबनखडा प्रत्यही पडला
वाचून तयांची सूरत उदासवाणी !

साधीच अपेक्षा...पूर्ण कुठे पण झाली ?
कविकुळात कोणी नाव न माझे घाली...
प्रतिसादयाचना केली केविलवाणी !

प्रेयसी ही किती किती समंजस माझी...
ही शांत राहते...सखी भेटता माझी
चोंबडी सखीही झाली आज शहाणी !

काहूर आतल्या आतच माझ्या दाटे...
वातूळ अन्न उदरात करी बोभाटे !
यापुढिल ओळखा तुम्हीच कर्मकहाणी !

सावळीच आहे बरी...सोबतिण माझी
रात्रीत येतसे...घरा सोबतिण माझी
आवाज न करता...येते ती अनवाणी !

वेशीवर माझी लाज मीच का टांगू ?
मी काय, कुणाला, कशास आता सांगू ?
अळिमिळी गुपचिळी, साऱ्यांचीच कहाणी !

मी कवींस छळण्यासाठी गातो गाणी...!

...................................................
- खोडसाळ
...................................................

लुडबुडकाल : १५ फेब्रुवारी २००८

प्रेरणा : माणूस१ यांची गझल गज़ल

मस्त ढाचा, रूपवैभव, माज होता
चालण्याचा काय तव अंदाज़ होता !

घालतो मोहून त्याला रोज दाणे
पारवा तो, हाय, कुर्रेबाज होता !

वाटले मीही करावे प्रेम थोडे
काढला गाली तिने आवाज होता

आग अंगातील विझली पूर्ण माझी
उतरला झटक्यात यौवनमाज होता

तोंडदेखी वाहवा ही करत नाही
वाचका, का बैसला आवाज होता ?

न्यून का दडते कधी आभूषणांनी ?
नाक नकटे, वर नथीचा साज होता !!

खोडसाळा रोजचा होतोय घाला
मूळ लेखक केव्हढा नाराज होता

आमची प्रेरणा अदितीताईंची सुंदर कविता/गझल काल सांगावा मिळाला.... आणि केशवसुमारांचे मजेदार विडंबन सोड असले नाद सगळे...

रोज डोळ्यांतून जाती
लाव त्या पाण्या कपाती !

थोरली नाकारली मी
धाकटी डौलात पाती

संपवे ना स्नान त्यांना
सोबतीने जे नहाती

ना जमाना सज्जनांचा
लाच ती सारेच खाती

आज कांगावा कशाला
काल जर आलीस हाती ?

लेखिकेचे काव्य पडले
खोडसाळा दैत्य हाती !

--खोडसाळ
(माघ शु.२ शके १९२९
९ फेब्रु. २००८)
(हाही प्रयत्न खोडसाळ आहे हे वे‌ सां न ल)

प्रेरणा : अजब यांची रोटी, कपडा...(गजल)

पार्श्वभूमी : एका अंमळ जास्तच काळ उपवर राहिलेल्या मुलीचा आपल्या आईशी संवाद :

बेटी, हुंडा, मकान दे
जावयास तू गुमान दे...

बहिणींना दे सायकल तू
अम्हा उडाया विमान दे...

दार लोटते, अता तरी
जरा प्राय्वसी निदान दे!...

चढून ये पर्वती जरा
घरी मोकळेच रान दे!...

लक्ष वेधण्यासाठी मज
एक तंगशी तुमान दे...

पारध 'त्यां'ची करावया
भुवयांची मज कमान दे...

उपवर झाली कन्या तव
मुहूर्त पाहून दान दे...

नकोच पोकळ छातीचा
पती मला पैलवान दे...

पाठ सोड ना माते तू
सोबत 'ह्यां'ची जवान दे...

कृपा करी देवा, त्यांच्या
नजरेला ती बया न दे!...

आनंदाने जगेन मी
भ्रतार ताजा-तवान दे...

विडंबनं टाळण्या, अजब
जमीन तू गायरान दे!!...

भले नको देऊ प्रतिभा
खोडसाळ मज जबान दे!...

प्रेरणास्थान : वा. न. सरदेसाईची सुंदर गझल जे कधी न जमले मजला

जे कधी न जमले मजला, इतरांना जमले होते...
माझ्यासम तेही प्याले, पण ते ना वमले होते !

ती लाट तुझी बघताना, केसांची डोळ्यांवरली
नुसतेच न शिणले डोळे, तिरळ्याने नमले होते !

त्या जत्रेमध्ये तुजला जी झाली धक्काबुक्की
भ्रमरांचे ते कुसुमावर गर्दीतुन हमले होते

कोंबडी शिजेतो तू-मी, त्या मिटक्या मारत असता,
बघ सुवास त्या रश्शाचे घरभर घमघमले होते !

एकांती ऐकू आली तिज सावधतेची वाणी
भलतेच मनी रचलेले त्याने तर इमले होते !

तू कार घेउनी जेव्हा आलीस अंगणी माझ्या
मज असुयेच्या वाताने उदरी टमटमले होते !

मी गझल हुडकुनी त्याची यमकांना जुळवत होतो..
'खोडसाळ' वाचुन सारे कंटाळुन दमले होते !

नववर्षाचे स्वागत करणारी प्रदीप कुलकर्णी यांची सुंदर कविता ...ये नववर्षा मला फार आवडली. सर्वप्रथम मनोगतावर कवितांची पंचविशी गाठल्याबद्दल प्रदीपरावांचे हार्दिक अभिनंदन. त्यांच्या ...ये नववर्षा या कवितेने प्रेरित होऊन मीही येणाऱ्या (आता खरं तर आलेल्या म्हणायला हवं) वर्षाच्या स्वागताप्रीत्यर्थ लिहायला बसलो. पण ते सकारात्मक का काय जमत नाही हो, काही केल्या ! असो.


तुझ्या स्वागतासाठी करतो कर्कश ठणठण...ये नववर्षा !
तुझ्या स्वागतासाठी होतो भाट नि चारण...ये नववर्षा!

नव-आशांची, नव-स्वप्नांची गाजर फसवी दावत ये तू
नव्या सुखांच्या इंद्रधनूचे लोणी मजला लावत ये तू
गतसालाच्या कार्ड-बिलांची करीत पखरण...ये नववर्षा !

दहा दिशांना नव-चॅनल्स्‌चे किरण कोवळे उधळत ये तू
घरांघरांतून सांस-बहूंचा जुनाच काढा उकळत ये तू
अशीच राहो त्यांची प्रतिभा कायम गाभण...ये नववर्षा !

ये प्रेमाचा ऋतू हो‍उनी...न्हात न्हात गंधाळत ये तू
नवरात्रीला कुमारिकांचा तोल परी सांभाळत ये तू
ये माझ्याही दारी घेउन सनई-तोरण ...ये नववर्षा !

जे जे वाचक आणि समीक्षक, असेच त्यांना हसवत जा तू
'खोडसाळ'से काव्य वेगळे त्यांच्यासाठी प्रसवत जा तू
कुरकुरणाऱ्या जीवनगाडीला दे वंगण ...ये नववर्षा !

मूळ कसदार व सुपीक जमीन : दुनिया...
जमीनदार : अजबराव.

शेतमजूर / कुळवाडी खोडसाळ यांनी निढळाच्या घामाने सिंचून उगवलेले काँग्रेस गवत वाचकांना सप्रेम अर्पण :

स्वाद वेगळा आहे की वेगळीच मुनिया?
समजत नाही गुडदा की ही नळीच मुनिया?...

नियम खरोखर किती आगळे मुनियेचे ह्या!
कुणास ताडी, कुणास देते मळीच मुनिया!...

कधी वाटते, मुनिया इतकी वाइट नाही
देते भरताराला जेव्हा जुळीच मुनिया!...

अलगद पळ मी काढू पाहत होतो तेव्हा
बांधे भाळी माझ्या मुंडावळीच मुनिया...

सभोवतीचे काटे सारे टाळतोच मी
तरी टोचते थोडीशी, बाभळीच मुनिया...

कुणाला कधी दूर लोटले नाही आम्ही
गौर असो वा असो तशी सावळीच मुनिया...

कसा करू समझौता मी सांगा मुनियेशी?
देऊ पाहत आहे आज्ञावळीच मुनिया!...

आहे मुनिया 'खोडसाळ' आवडण्याजोगी
अर्धोन्मीलित असे जणू पाकळीच मुनिया...

आमची प्रेरणा धोंडोपंत यांची कविता हात तुझा हातात......
आणि केशवसुमार यांची मला कसा हा म्हणतो मेला....


भेट तुझ्या अंगातला सखे....झंपर दे मजला
पत्ता दे अन्‌ भ्रमणध्वनीचा....नंबर दे मजला

नकोस बांधू कुंपण कारा सभोवती माझ्या
फुरफुरणारा वारू मी, तू....अवसर दे मजला

भत्ता, बोनस आणिक बढती हाव असे यांची
बंगला, गाडी आणिक वरती....शोफर दे मजला

मनोरथाचे अश्व दौडु दे निलाजरे अजुनी
हात तुझा मुस्कटात सखये....नंतर दे मजला

कसे जमावे माझे परक्या गोऱ्या रंभांशी
माय मराठी जिची असे ती....सहचर दे मजला

किती राहिले सांग अजूनी फुगायचे येथे
प्रभो पुन्हा ती सिंहकटीसम.... कंबर दे मजला

दे ! दे ! सखये,हात तुझा या 'खोडसाळ' हाती
निदान चुंबनरूपी सखये....गाजर दे मजला

आमचे स्फूर्तिस्थान : अजब यांची सुंदर गझल वेळच नसतो...

मनीमागुती फिरण्यासाठी वेळच नसतो
'स्वप्ना'लाही बघण्य़ासाठी वेळच नसतो...

जयन्त येतो, श्रावण येतो, वाचून जातो
अभिप्राय खरवडण्यासाठी वेळच नसतो... :(

बघावयाला कोणी येवो परंतु तिजला
चहा न्‌ पोहे करण्यासाठी वेळच नसतो...

देणी असलेलेच भेटती लोक मला, पण
बघून त्यांना लपण्यासाठी वेळच नसतो...

खडे तसे मी 'त्यांना' बघुनी मारत असतो
नेम नीट पण धरण्यासाठी वेळच नसतो...

मरण्याआधी सखीस फोटो देउन गेलो
फ्रेम तिला तो करण्यासाठी वेळच नसतो !...

प्रिया चालली म्हाताऱ्या श्रीमंतामागे
'खोडसाळ' ह्या तरण्यासाठी वेळच नसतो...

आमचे परम-मित्र श्रीयुत धोंडोपंत यांच्या अखाडा या गझलेवरून प्रेरणा घेऊन आम्हीही लेखनाच्या अखाड्यात उतरून धूळपाटीवर चार-दोन ओळी खरडण्याचे औद्धत्य करीत आहोत.

बॉस मज बोले कडाडा
"रोज सबबी, रोज खाडा"

तो पहा मेमो मिळाला
नोकरी झाली अखाडा

इन्क्रिमेंट नाही मिळाली
बढतिचाही साफ राडा

कर्णकर्कश गीत माझे
सूरही थोडा भसाडा

ती उभी सौधात आहे
खोल की तूही कवाडा !

काय मी केले कळेना ?
लावला आहेस टाडा !

हासते माझ्यावरी ती
पाहुनी माझा खुराडा

खोडसाळा ही न कविता
फक्त शब्दांचा चुराडा

आम्हाला ऋतुगंध यांची कविता की गझल...? ही रचना आवडली. ( ती कविता आहे की गझल या विषयी मत देणे आम्ही सुज्ञपणे टाळत आहोत. झाकली मूठ सव्वा लाखाची!) त्यावरून सुचलेली एक रचना खाली देत आहोत. आमच्या 'कविते'ची मजल काही केल्या याहून पुढे जात नाही!


सखीच्या मुखी लागण्या वाव आहे
मिठी मारण्यालाच अटकाव आहे ...!

तुला काय सांगू मनी कोण माझी ?
वरण-भात तू, ती वडा-पाव आहे...!

तुझ्याशी सुरू, वाट संपे तुझ्याशी
मलैकाकडे ना मला वाव आहे ! : (

नको 'हाफ' मजला, नको 'फुल्ल' खंबा
पुणेरी तृषेला पुरे 'पाव' आहे

पुन्हा शोधण्याला चला काव्यसावज
पुढे आज कोरा नवा ताव आहे !

फुकाचे यमक जोडसी खोडसाळा
कवींच्यामध्ये ना तुझे नाव आहे

फुटत राहि ल्या आयुष्याच्या बिलोर काचा ही अप्रतिम गजल वाचून आमच्या अनंतात, आपलं, अंतरात, ढवळू लागलं. क्षीरसागरातून ढवळल्यावर रत्नं निघाली. आमच्या खोडसाळ अंतरातून मात्र....असो.


ओष्ठशलाका ओठांवरती फिरत राहिली
काल रात्रभर सखी प्रसाधन करत राहिली


तसूभरीही जरा सखीचे बूड न हलले
एकच जागी बसून नुसती चरत राहिली


पहा मातीचा गंध घेऊनी पाउस आला
फुटकी कौले अंगावरती गळत राहिली


उगाच घडली चूक अरण्यातली आपली
त्या भेटीने खाज अंगभर उठत राहिली


फुटत राहिली 'खोडसाळ' तुज छचोर वाचा
दिवस मास गझलांची शकले पडत राहिली..........

मूळ कविता : मृण्मयी यांची शृंगार


संपव आता उपास माझा, जेवायाला वाढ मला
खूप वडाला पूजपूजले, अता नको ते झाड मला
फुकट जेवसी, घोरत पडसी, उठून लागसी ढोसाया
उगा रिकामा पडून राहसी, दिवसा-रात्री नाड मला !
हात-तोंडाची पडे न गाठ, उत्कट व्हावी मिठी कशी ?
सोयरिकीचे तोडून बंधन , नवा लावू दे पाट मला
मनोमनी मी जरी वांछिते, नेई न कोणी हरून मला
नवऱ्याशी वादंग रोजचा, माहेराला धाड मला
हरेक जन्मी पुन्हा पुन्हा का होते अपुली भेट मढ्या ?
याही जन्मी हाच मिळाला, का नवरा मुर्दाड मला ?
कसे खोडसाळा समजावू, वरवरचा त्रागा आहे
रिझवाया मी आले तुज, समजोत कुणी बेचाड मला

आमची प्रेरणा - चक्रपाणि यांनी कोजागिरीच्या शुभमुहूर्तावर प्रकाशित केलेली औचित्यपूर्ण गझल/कविता पौर्णिमा.

लाजरी भासत जरी आहे समोरी पौर्णिमा
काय सांगू, ती खरी आहे टपोरी पौर्णिमा

चिंब हिरवळ, रात मखमल, प्रेममय वातावरण
मारते पण भाव नाकेली मुजोरी पौर्णिमा

साबणाचा वास तो घरभर पसरला, लाडके
तुंबलेली साफ कर ती त्वरित मोरी, पौर्णिमा !

राखरांगोळी तुझी मी आज करते राजसा
पाहसी शेजारची तू का छचोरी पौर्णिमा ?

बघ तिला, कोजागिरीला टॅन होऊ पाहते
राहते हल्ली जराशी पाठकोरी पौर्णिमा

आमची प्रेरणा - अजब यांची सुंदर गझल तसा नेहमी...

तसा नेहमी बासुंदी मी असायचो
तिच्या मुखी कारलेच हो‍उन बसायचो

उमेद होती बघण्याची जेव्हा तिजला
खिजगणतीतही तिच्या कधी मी नसायचो...

ओळख माझी कसे विसरले अताच हे?
उधार देउन किती जणांना फसायचो !

पाडत होतो कवने मी पूर्वीदेखील...
पण कवनांवर लेखन-कंबर कसायचो...

टवाळ होतो, नव्हतो लोचट इतका मी!
क्वचित-प्रसंगी खोडसाळही असायचो...

कैक सारे मिसळ खाया लागले
अन्‌ रुचिपालट कराया लागले

हा असंतुष्टांस अड्डा लाभला
रुष्टणारे चळवळाया लागले

वाजले स्वातंत्र्यडंके जालभर
दो दिसांनी शांत व्हाया लागले

बंदुका स्कंधी दुज्याच्या ठेवुनी
पारधी पारध कराया लागले

'प्रसव'पत्राची करोनी डिलिवरी
पोस्टमन कोणी ठराया लागले

'वीजवाटा' तद्न्य तो लावे छडा
नाव पोष्ट्या कोण घ्याया लागले !

बादरायण जोडुनी संबंध ते
'प्रसव'ण्या बंदी कराया लागले

जाहली ऐसी तिखट मग मिसळ की
वाचता ठसके बसाया लागले

Tor वा सायबरकफेच्या आडुनी
बाण शत्रुंवर पडाया लागले

हाय, एकाची इथे नावे किती
फसवणारेही फसाया लागले !

जाग सरपंचा कधी येईल का ?
लोक त्याला वापराया लागले

प्रेरणा : मिलिंद यांची गझल सल

बंदिस्त जाहल्याची सल काळजास आहे
झाला विवाह आता नरड्यास फास आहे

ओल्या अजून जखमा आहेत यौवनाच्या
अन्‌‍ याद चप्पलेची फुटल्या मुखास आहे

पाहून ज्या फुलाला झालो सख्याहरी मी
दुसऱ्या कुणा मिळावे हा दुर्विलास आहे

बंदिस्त फूल करुनी बरणीत ठेवले मी
गुलकंद त्यास करुनी मी घेत घास आहे

एका करांगुलीने जे खोडसाळ सांगे
शब्दांत सांगणे ते अश्लील खास आहे