तेंडूची पाने

प्रेरणा : मिलिंद फणसे ह्यांची गझल "लाभली नाही कधीही"

लाभली नाही कधीही स्वस्थता त्याच्या जिवाला
आस जो रोमॅन्सची घेउन उभा लग्नास झाला

काल वर, खाली उद्या हे बायकोचे प्रेम लहरी
आज माहेरी पळाली यौवनी घालून घाला

दंशही झाकून असतो अन्‌ नखांची खूणही मी
हो, फुकट कार्यालयी ते पाहुनी थट्टा कशाला ?

सर्व शस्त्रांहून भीतो टीचभर त्या बायकोला
चढवली साक्षात मी रणचंडिका पत्नीपदाला

गालिचे, गाद्या, उश्या अन्‌ चादरी कंटाळलेल्या
बायको माडीवरी ज्ञानेश्वरी घेते उशाला

प्रेमवीरांनी शिकावे खोडसाळापासुनी की
तारखांची चूक नेते ओढुनी त्या बोहल्याला

मूळ गाणे : "सारंगा तेरी याद में"
http://youtu.be/8BZt0l8VzH4

हे ऐकून डोक्यातील किडा वळवळू लागला, व खालील ओळी सुचल्या. 

सऽरंगा तेरी याद में जीभ हुई बेचैन
तीखे तुम्हारे स्वाद बिना
दिन कटते नहीं रैन, हो~
सऽरंगा तेरी याद में ...

वो इमली का घोल और हलदी, मिरची, तेल
कैसी खुशबू देता था अद्रक-लसन मेल
आज किधर को खो गयी
वो मछली की गैल, हो ...
सऽरंगा तेरी याद में ...

संग कबाब-ओ-तंदुरी, बीअर के दो घूँट
होते थे मेरे सामने. पडता था मैं टूट
सुख लेके दुख दे गयीं
क्यों, धीवरी, तू रूठ ? ...
सऽरंगा तेरी याद में ...

सऽरंगा तेरी याद में जीभ हुई बेचैन
तीखे तुम्हारे स्वाद बिना दिन कटते नहीं रैन

अब घर के रसोई में चलत बिरहा समीर
बाट तकूँ तेरी, सऽरंगा, आँखों में है नीर

आमची प्रेरणा : प्रदीप कुलकर्णी ह्यांची गझल "वस्त्रे"


लेखणी परजून आलो तुजसवे आता पुन्हा !
ये जरा मोडू तुझे गाणे नवे आता पुन्हा !

आज मी आलो जरा जोशात आणिक नेमके
दार शेजारी अवेळी ठोठवे आता पुन्हा !

कोण नक्की पाहिजे ते येत नाही सांगता
देखणे कोणीतरी पण मज हवे आता पुन्हा !

मी सुखाचा एक मोका घेतला केव्हातरी...
आठवी तो चोप अन्‌ ते काजवे आता पुन्हा !

पान सोडा, देठही उरले न हिरवे एकही...
का तरी दिसता थवे मज खवखवे आता पुन्हा ?

दूर दे फेकून शस्त्रे वक्र-उक्तीची जरा...
रुष्टले, खोड्या, पहा कविपुंगवे आता पुन्हा !

प्रेरणा :  कळ्यांना जागवूनी बोलले दव

कळ्यांच्या बोलण्याने लाजले दव
"पुरे दो-चार घटकांचेच शैशव"

प्रिये, कंठात कोकिळ-स्वर असावा
पहाटे का तुझा हा कर्कशारव ?

अता कटवावयाची वेळ झाली
सख्याच्या मागण्या हल्ली अवास्तव

मधाचे बोट दिधले, खूप झाले
उधारीवर हवे मेल्यास अर्णव!

दवाला स्पर्श अन्‌ चुंबन अलीला
नि तिसर्‍याशीच चाले नेत्रपल्लव

ढगळ पोषाख घालुन स्थूल झाकी
स्वत:चे धष्ट आणिक पुष्ट सौष्ठव

जराही ना चुकवता कर्ज बुडणे 
असे याहून काही खाद्यलाघव?

किती, रे, खोडसाळा, दांडगाई
कवन दिसताक्षणी हातास खवखव...         (कधी तूही कवी होतास, आठव)
------------------------------------------------------------------------------
ता. क.

प्रेरणा : "पोच"

वाचण्याचा त्रासही घेतोच आहे
अन्‌ तुझे वाचूनही जगतोच आहे

दीप विझले सर्व खोलीतील, सखये
अंतरे का घन तमी? मी 'घो'च आहे

चुंबनाचा नूर काही और आहे
हाय, अधरांच्या ठिकाणी चोच आहे!

का तुझ्या नजरेत ओळखही नसावी ?
नासिकेवर जाड चष्मा तोच आहे

गारुडी कित्याक आले आणि गेले?
मल्लिकेचा "हिस्स" तर पडतोच आहे

शेवटी शृंगारही गपगार झाला
केवढा वातानुकूलित कोच आहे!

केवढी शृंगारली कविता कवीने
खोडसाळाला कुठे पण पोच आहे ?

डॉ.कैलास गायकवाड यांच्या "वाटतो जरी प्रसन्न मी वरुन" या गझलेने प्रेरित होऊन...

वाटतो जरी प्रसन्न मी वरुन,
दु:ख साचलेय आयकर भरुन

झाकले उघड कसे करायचे?
"सीनची गरज" असे जगा म्हणुन !

पाहिली असंख्य सौख्यसाधने
मी घरी बसून दुर्बिणीमधुन  

धूम्र वात सोडतो उरातले
नि तसाच खोकतो पुन्हा भरुन

ढोसणेच ज्ञात जाहले मला
जीवनात तर्र मी असे पिउन

डास चावले.......... मलेरियासवे
घाम का फुटे उगाच दरदरुन?

लग्न-ताप काय जाणल्यावरी
दु:ख जाहले मुलास "हो" म्हणुन

बाळ व्हायची अवेळ जाहली
खूप पाहिले स्वत:स आवरुन 

--खोडसाळ

प्रेरणा : डॉ. कैलास गायकवाड यांची कसीदासदृश रचना 'बेफिकीर'.

कधी न करितो उशीर तू; बेफिकीर मित्रा ?
कसे म्हणावे अम्ही तुला वक्तशीर मित्रा ?

तुझे कवाफ़ीत संपले तास चार आता 
कशास त्यावर अलामतीची जिकीर मित्रा ?

तुझी गझल वा तुझी द्विपदी किती अवास्तव
कशास माबोवरील केले शिबीर मित्रा ?

सुडौल पुरुषात, सांग, गणना कशी करावी ?
तुपास खाऊन देह करितो फुगीर मित्रा

गुमान काढून ठेवले जात काप ज्याचे
असा मटण-कोंबडीतला तू पनीर मित्रा

तुझे नि माझे घनिष्ट नाते विडंबनाचे
कशास "खोड्या" जगी असेस्तव फिकीर मित्रा ?

प्रेरणा : "गजला घरात माझ्या"

गझला पुराप्रमाणे घुसल्या घरात माझ्या
पडला उजेड नसता; कानात वात माझ्या

कानास छेदणार्‍या बारा बघून गझला
त्यांनी मला विनविले गाण्या मनात माझ्या

उद्रेक वाचकांचा होताच त्या क्षणाला
'कंडम' म्हणून गझला नाकारतात माझ्या

रोटीसवे कलेजी खातात दोस्त जेव्हा
का वाढतेस पानी तू दूध-भात माझ्या

मुजरा बघावयाला जाणे पसंत नाही
आणेन नर्तकींना मी हापिसात माझ्या

गझलेमुळे पळाल्या कित्येक प्रेमिका मम
हातावरी तुरी त्या का ठेवतात माझ्या ?

निष्प्राण जीव झाला, झाले अचेत श्रोते
गझला म्हणीत होते बहुधा ज्वरात माझ्या

का? का? असा मुलींचा लागून ध्यास आहे ?
दुसरी घरात आहे, पहिली क्लबात माझ्या

आले उधाण मजला तेव्हा कुणी म्हणाले
का त्याच त्याच गझला रुतल्या घशात माझ्या ?

गझला कशा लिहाव्या सांगेल कोण ठरवा ?
निघतील खास गझला अवसायनात माझ्या

ही "खोडसाळ" आहे इच्छा, मिळोत गझला
बघताक्षणी विडंबन फुलु दे मनात माझ्या

प्रेरणेचा स्रोत : मिल्याची मस्त गझल "अंतरातली व्यथा अंतरी जपायची"

भेट आपली अशी 'वाद'ळी असायची
आत, बाह्य अंगभर...खोल जखम व्हायची

भार केव्हढा तुझा ... श्वास चोंदवीलसा 
देह कोसळायचा अन मिठी सुटायची

भांडण्यास तू मला... मी तुला असायचो
रात्रभर तुझ्यामधे झांटिपी शिरायची

ह्या तिच्या जुन्या त्रुटी... रोज स्नान टाळते
श्वास रोख! अन्यथा... नासिका जळायची

दाखवू नकोस तू सौष्ठवास सारखे
प्रेरणा मिळायची... 'काम'ना करायची

दिवस पाहिले असे... की खरे लिहायचे
सलिल मास्तरासही चाल मग सुचायची

एक नीळकंठ तर पार्वती, सतीमधे
दोन बायकांतली मत्सरी जपायची

मी अखेर जाणले मर्म यौवना तुझे
लक्ष्य ओळखायचे... सावजे टिपायची

एक हेच साकडे खोडसाळ घातले
सोड शेवटी तरी लालसा लिहायची

मी बोललो न काही, तू बोलतेस सारे
ह्यालाच नवयुगाचे म्हणतात काय वारे ?

विसरू कसा, प्रिये, मी मधुचंद्र आपला तो
येतो अजून काटा, येती किती शहारे

वाटायचे, करावे तू गप्प चुंबनांनी
तू ऐकवीत बसली गीतेतले उतारे

चाले सरस्वतीचे नर्तन तुझ्या जिभेवर
अन् शब्द संपल्यावर नुसतेच हातवारे

मी नेत्रपल्लवीने 'विषया'स छेडल्यावर
बघसी वटारुनी तू संतप्त नेत्र घारे

पाणी दुज्या तळ्यांचे चाखवयास जावे
तर ठेवतेस कायम माझ्यावरी पहारे

दिसतील काय, देवा, मजला दिवस असेही
'खोड्या' तिच्या 'अरे'ला जेव्हा करेल 'का रे' ?

प्रेरणेचे उगमस्थान : मिलिंद फणसे यांची गज़ल "ठिगळ"

इतके कुणी कुणाच्या जावे जवळ कशाला
लगटून झोंबण्याला कारण सबळ कशाला

चोरून पाहण्याची संधी पुन्हा उद्याही
की-होल शोधण्याची ही धावपळ कशाला

खड्ड्यात चाक रुतणे चुकते इथे कुणाला
प्रारब्ध पावसाळी ठरते अटळ कशाला

सारी पिऊन झाली, उरली न औषधाला
मी अन्यथा कुणाशी बोलू बरळ कशाला

पत्नी-समीप सारे असतात रोज राती
मी एकटाच राहू आईजवळ कशाला

कोणी लिहोत काही, बसणार स्वस्थ आता
दिसताच काव्य, खोड्या, ढवळाढवळ कशाला

आमची प्रेरणा : प्रदीप कुलकर्णी यांची गजल अखेर!

........................................
(अखेर!)
........................................

हात आताशा तुला आलो कुठे लावून मी?
क्लांत झालो शेवटी नुसताच न्याहाळून मी!

कोण जाणे झापते का सारखी पत्नी मला
दाखवावे शौर्य; अंधारात वेडावून मी!

बांधुनी ठेवायचे पदरी असे त्याला किती?
...दावणीला ठेवला मग दादला बांधून मी!

खायचे किंवा कसे; ठरवायचे आहेस तू...
ठेवले आहे शिळे तुज कालचे वाढून मी!

ओळखू येती न आता गाल माझेही मला
घेतले आहे किती रस्त्यात थोबाडून मी!

आणतो जोशात प्राणी एवढासा कंद हा
पाहिल्या कंदर्पपाकाच्या वड्या खाऊन मी!

वारसा माझा पुढे नेला कुणी हा? कोण हा?
वाचतो आहे असा कोणास कंटाळून मी?

राहिला नाही कवीचा अर्थ आता एकही...
शब्द त्याचे टाकले आहेत उलथावून मी!

एवढेही भक्ष कोणीही मला देऊ नये...
लेखना टाकीन सार्‍यांच्याच फस्तावून मी!

- खोडसाळ
................................................
पुनर्रचनाकाल : ८ ऑगस्ट २०१०
................................................

प्रेरणा : आमचे परम-मित्र काव्यानिरुद्ध तथा अनिरुद्ध१९६९ ह्यांची गज़ल "हा शब्दांच्या गुणसुत्रांचा दोष असावा" .

माबो, मिपा, मनोगताचा दोष असावा 
शब्दस्फितीचा भस्मासुर इतका वाढावा ?

कधीतरी हातांची भाषा मला कळावी
कधीतरी मुस्कटातला लाफा उमजावा

भात-वरण ह्या दोन वितीच्या पोटी मणभर
भरल्यावर आमांश कसा सांगा चुकवावा ?

युगे बदलली काळ बदलला कार्तिकस्वामी
एक आयडी शादी डॉट कॉमवर उघडावा

किती खोल मी अजून जावे कर्णी माझ्या
कधीतरी मळ मला अता हाती लागावा

उगाच चर्चा मी तेव्हा केली पत्नीशी
"चुकले तुमचे", रोजचाच निष्कर्ष निघावा

अता एकदा संपावी काव्याची दैना
खोडसाळ हा शब्दांचा दंगा थांबावा

आमचे प्रेरणास्थान : चित्त यांची अप्रतिम गझल "कोणत्या चिमटीत मी त्याला धरू ?"

कोणत्या नाक्यावरी त्याला धरू ?
हिंडते गल्लीत जे फुलपाखरू

तू अता बघशील वाता - हत खरी
लागले पाणी-पुरीने डरडरू

गायही तेव्हाच गोठा सोडते
लांबुनी जर बैल लागे हंबरू

खुणवती सार्‍या पुरातन 'ओळखी'
पाहुनी लागे नवी ही कुरकुरू

सुळसुळाया लागली झुरळे किती !
केवढी दिसतात, चल कल्ला करू

चालवू माझे विडंबन - हल किती ?
केवढे लिहितात हे कविकुलगुरू

---------कलम ^१ -----------------

खूप पल्लेदार आहे माल पण
वाचताना श्वास लागे घरघरू

आपल्या दोघांमधे कोणी नको
ये मिशी कापू, जरा वस्त्रा धरू

ढापण्यांनी रूप आहे देखले
यंग कुठले सांग आहे पाखरू ?

ओठ, बांधा, केस, बाहू अन्‌ कटी
(हे धरू की ते धरू की ते धरू)

---

१. मराठीत किंवा - नाही, फक्त मराठीतच - विडंबकाला एखादे विडंबन (कितीही ओळींचे) करायचे असते तेव्हा त्या ओळींच्या वर किंवा मध्ये किंवा दोन ओळींच्या मधल्या मोकळ्या जागेत किंवा जिथे जागा मिळेल तिथे   हे चिन्ह ठेवून खालील ओळी ह्या विनोदी समजाव्यात, असा विडंबक निर्देश करतो. मराठी विडंबनात ही पद्धत न राबवल्यास विडंबकाची लेखणी कलम केली जात असल्यामुळे मला कलम हा शब्द किंवा क हे अक्षर प्रस्तुत वाटते. कलम ह्या शब्दाचा एक अर्थ तुकडा करणे किंवा पाडणे. आणि दुसरा अर्थ परिच्छेद किंवा विशिष्ट आयटम ('तसला' आयटम नाही हो!) असाही आहे.  (ह्याबाबतीत मार्गदर्शन केल्याबद्दल मी उर्दू-फारशीचे माझे जाणकार मित्र श्री. चित्त ह्यांचा अत्यंत आभारी आहे. )     

प्रेरणा : जयन्ता५२ यांची गझल "माझ्या तुझ्यात काही, काही असे घडावे"

माझ्या तुझ्यात काही, काही असे घडावे
सांगू नये जगाला, चुपचाप निस्तरावे

पंचांग म्हणत कुठले की आजची अमावस ?
'दाते' न 'कालनिर्णय', बहुधा 'टिळक' असावे

आडून चौकशी का होते जनांकडूनी
इतक्यात सर्व लफडे त्यांच्या पुढ्यात यावे ?

अफवा कशा पसरल्या गावात जाणतो मी
बघुनी मुले तुझे ते रेंगाळणे असावे

माझ्याच बायकोची ही काय राजनीती ?
सोडून कक्ष माझा मजलाच घालवावे

"माझ्याच कुंकवाची ही काय कार्यरीती ?
संघात दक्ष आणिक कक्षात सुस्त व्हावे"

-----------------------------------

खोडसाळ

आमची प्रेरणा : अनिरुद्ध१९६९ यांची सुंदर गझल "आज अचानक तुझी आठवण का यावी"

आज अचानक तुझी आठवण का यावी
विजार सारी ओली माझी का व्हावी ?

भात, डाळ या गोष्टी का झाल्या नाही
पुर्‍या लाटल्या असतील, चटणी वाटावी

जुन्या वहीची पीत वेष्टनातिल पाने
अकस्मात पत्नीने येउन उघडावी

बरेच काही घडले ह्या मधल्या काळी
तुझी निशाणी जगा कशी मी दावावी ?

अर्थ उतरण्या शब्दांमध्ये घाबरले
भीती इतकी कवड्याची का वाटावी ?

तुझ्याच साठी शिकलो मौनाची भाषा
किती मुक्याने परंतु कटकट सोसावी ?

हिशोब केला तुवा दिलेल्या पोरांचा
समजत नाही कुठे पौर्णिमा मांडावी

पुन्हा तोच तो ऊस उगावा कवितेचा
पुन्हा त्याच चरकातुन यमके काढावी

गझल पाडणे अशक्य आहे थांबवणे
तरी वाटते तुला उपरतीही व्हावी

मनात आहे खोडसाळ दडला माझ्या
आज उडी अनिरुद्ध कवींवर मारावी

प्रेरणा : कोहम्‌ ह्यांची कविता "प्रेरणे, देऊ तुला चावी कशी ?"

प्रेरणेला, सांग, पटवावी कशी ?
टांग त्या कवितेस मी द्यावी कशी ?

स्वच्छ कागद नासतो बाळापरी
अक्षरांची धिंड काढावी कशी ?

आदळी जर हिमनगावर कल्पना
शब्दटायटॅनीक वाचावी कशी ?

काय ह्या अवजड विचारांचे करू ?
लेखनाची सूज उतरावी कशी ?

चालवूही शब्दवरवंटा अम्ही
काव्यचटणी फार वाटावी कशी ?

आतला लेखक असे जर संपला
वाचकांनी वाहवा द्यावी कशी ?

खोडसाळा, बेकरीला ये जरा
पाव, खारी त्याविना खावी कशी

प्रेरणा :  'बहर' यांची मनोगतावर पदार्पणात "नाबाद" खेळी.

महाजालावर हा माझा पहिलाच प्रयत्न नाही. कृपया काही चुकल्यास टीकेचे दगड मारावेत.

रात्र होती.. नेहमीचा वाद होता
शांतता कसली, तुझा उच्छाद होता..

चोंदले होते तुझे की नाक माझे ?
एवढ्या साठीच का हा वाद होता?

केस होते, खोवलेले फूल होते..
शेपटा माझा कधी आपाद होता

लाच द्यावी लागली मज चुंबनाची
लाच देण्याचा मलाही नाद होता..

भूत हा खोड्या असावा पिंपळाचा
वारला होता तरी आबाद होता !

मृण्मयीताईंचे "डोळे" इतके जुल्मी की रोखुनी पाहताच आम्हालाही डोळे आले. "(डोळ्यांत) वाच माझ्या तू गीत भावनांचे" असे आमच्या मनीचे मनोगत ग. दि. माडगुळकर आधीच लिहून गेलेत.  (अण्णा, उत्तम ते सगळं तुम्ही लिहून गेलात आणि आमच्या वाट्याला ही विडंबनं आली.  )

जालावरती शिकार करणे शिकू लागले डोळे
कवीकुळाचे मज खाऊ की गिळू लागले डोळे

सलज्ज झुकणे ताकाला जाउनी लपवणे भांडे
उघड उघड बरणीला आता भिडू लागले डोळे

नको नको ते खूप वाचले, अधू जाहले डोळे
मोतीबिंदू झाला, आता पिकू लागले डोळे

सही गुलाबी गालांची अन्‌ रूपरंग देखणे
तिला पाहता पटकन डावे मिटू लागले डोळे

मुक्ताई वा जनी नव्हे मी, शीघ्रकवी खोड्या मी
काव्य पाहुनी लगेच हे शिवशिवू लागले डोळे   

या खोडीची गंगोत्री : मिलिंद फणसे यांनी चितारलेले चित्र.

सुमार झाली काव्यावस्था, पसार वाचक झाले
कवीस नाही गणती, हतबल किती प्रकाशक झाले

उगा, उगा नवकवितेची तू कितीक कवने रचली
हुरूप आला कवड्यांनाही, किती विडंबक झाले

महाग झाला आहे वाचक अशी वदंता आहे
सरस्वतीपूजक होते, लेखकू प्रचारक झाले

नव्या पहा त्यांच्या कविताही शिळ्याच धरतीवरती
जुनीच सारी जाती-वृत्ते दळून लेखक झाले

कशी कधी येथे कंपू-मंडळी जमवली आम्ही ?
कसे टिकाकारांचे जत्थे असे अहिंसक झाले ?

अशा कुणाच्याही चित्राच्या नकोस खोड्या काढू
तुझे विडंबन कित्येकांना अपायकारक झाले