तेंडूची पाने

चाल : "देहाची तिजोरी, भक्तीचाच ठेवा... "

फाटक्या विजारी, बटणहीन लेंगा
घेतलास का रे, मूर्खा, बायकोशी पंगा ? ॥ध्रु॥

असे खास भितींवरला आरसा टपोरी
तरी लाज सोडून बाया उभ्या त्यासमोरी
तास तास पतिराजांना दाखवून ठेंगा ॥१॥

पिते दूध रत्तल रत्तल माय बायकोची
सुरस त्याहुनीही आहे कथा सासऱ्याची
जावयाघरी दारूची उपसतोय गंगा ॥२॥

काय मेहुण्याची सांगू थोरवी तुम्हाला
काल त्यास पोलीसांनी तडीपार केला
चंट मेहुणीच्या मागे लागतात रांगा... ॥३॥

मूळ जमीन : अतिशय प्रसिद्ध त्यामुळे ओळखायला अत्यंत सोपी.

ठग हे सारे बाळा
ठग हे सारे बाळा ॥ध्रु॥

कुणी न येथे भला-चांगला
जो तो बेरड मेला ॥१॥

जो तो द्रव्यामाजी जखडे
नजर न धावे तयापलीकडे
बाजारातिल परी सटोडे
घालीत टोपी त्याला ॥२॥

कुणा न माहीत नफा कधी ते
नुकसानीचे चित्रच दिसते
जळ्ळे मेले दलाल-अडते
जो पडला तो बुडला ॥३॥

मूळ जमीन : इथे (पान १) आणि इथे (पान २)पाहा.


साहित्याशी जडले नाते बोरूघाशाचे
विडंबन झाले कवितेचे ॥धृ॥

कविराजांनी धनू उचलिले गझल-रुबायांचे
पूर्ण जाहले विडंबकाच्या हेतु अंतरीचे
उडू लागले शब्दकावळे छचोर काव्याचे ॥१॥

वक्र टाळकी कसुन वाचती काव्य अर्थवाही
नयनांमाजी एकवटुनिया काकदृष्टि पाही
फुलू लागले फूल हळू हळू निजल्या मज्जेचे ॥२॥

सोकावुनिया जरी विडंबन पाडत तो राही
तडिताघातापरी भयंकर वाद तोंच होई
कविराजांच्या तक्रारीचे, बोल कोपल्याचे ॥३॥

अंगारुनिया आले डोळे, चरफडले राजे
मुक्त हासऱ्या प्रतिसादांचे बघुन सडे ताजे
पडू लागले तृतीय लोचन अमुच्यावर त्यांचे ॥४॥

हात जोडुनी म्हणे विडंबक तो कविराजासी
"आज विडंबन अर्पियले मी अपुल्या चरणासी"
संतापाने मिटले डोळे क्रुद्ध का कवीचे? ॥५॥

देवाज्ञेने स्फुरे अम्हाला रोज शब्दक्रीडा
अधिर लेखणी, अधिर तीहुनी डोक्यातिल कीडा
अर्थहीन हे चरण लावती लेबल पद्याचे ॥६॥

काव्याकाशी कशी भरावी उषःप्रभा लाल
उगी राहिलो वामांगी शब्देविण कंगाल
कवन रचुनिया धनी जाहलो शरसंधानाचे ॥७॥

नाही उरला राम, चालले ते वनवासाला
कविराजांच्या हात घालसी का कासोट्याला
त्यांच्या वर्मी घाव बैसले खो खो हास्याचे ॥८॥

खोडसाळ सांगाल अम्हाला का कविता लिहिता?
कविराजांचे सूर हरवले विडंबने बघता
साहित्याशी कसले नाते तुमचे डोंबलाचे? ॥९॥

...........................
या पोरट्या झणी
...........................

ही सोबती निशा...
गेली कुठे दिशा...?
करती रिता खिशा... होतात वेदना!

कपडे खरीदती...
खातात सागुती...
देतात मागुती... त्याची बिलं मला!

या पोरट्या झणी
अंधारल्या क्षणी
होतात ढेकणी... चावा कुठेतरी!

सांगू तरी कसे...?
झाले जगी हसे...!
गालावरी ठसे... वाटे तरी हव्या!

बाहेर खातही...
खाती घरातही...
नि येत-जातही... नाही म्हणू कसे?

नसतात या घरी...
डिस्कोत, पार्लरी...
ही व्यर्थ वैखरी... बोलू कुणासवे?

या त्याच त्या व्यथा
कविता यथा तथा
रंगाविना कथा... सांगायची कशी?

सरबत कधीतरी...
देतात त्या जरी...
द्राक्षासवे खरी... देतात साथ ना?

मी कोकरू कधी...
मी शिंगरू कधी...
मी वासरू कधी... हाकीत सारख्या!

लांबऽऽण लावतो...
अन् अंत पाहतो...
सारेच वाचतो... डोळे मिटून मी!

दीक्षा परी असे...!
रक्षा परी असे...!
शिक्षा परी असे... सोसायची मला!

अज्ञात वास हा...
नाकास त्रास हा...
घेताच श्वास हा... वांती ढसाढसा!

- खोडसाळ

.....................................
कालबाह्य
.....................................

आदरणीय ज्येष्ठ स्नेही विलासराव यांच्या सूचनेचा व आमचे परम-मित्र चित्त ह्यांच्या अपेक्षेचा मान राखून आम्ही स्वतंत्र कल्पनेवर आधारित रचना जमते का हे बघण्याचा प्रयत्न केला. 'प्रयत्ने वाळूचे कण रगडिता' गळलेले 'तेल' खाली देत आहोत. त्याला यथावकाश खमंग व खरमरीत प्रतिसादांची फोडणी मिळेलच .


हाती प्याला, ओठी हासू
शय्यी पिसवा रक्तपिपासू
समजो वा ना समजो कोणा
लेखन आहे अमुचे ढासू
भवभूती अन् ग़ालिब आम्ही
बोरू घासू, शाई नासू
मारावा पद्याचा धोंडा
अर्थाचे टोके अन् कोंडा
ओळींच्या ह्या दळणामधुनी
शोधीत बसले ते जिज्ञासू
शत्रू आम्ही गांभीर्याचे
साहित्यिक त्या व्यवहारांचे
कवितेच्या हमरस्त्यावरती
उभे टपोरी, लुब्रे वासू
शब्दांच्या ठिकऱ्यांशी खेळू
नाही काळू, नाही वेळू
जळी, स्थळी, काष्ठी, पाषाणी
कवितेचा करतो आभासू

आमची प्रेरणा : स्वप्न उन्हाचे...!


............................................
यत्न उल्हासाचे...!
............................................

फाल्गुनातला
उल्हास
घेतला
पेग
जरासा...
घेता
घेता
त्याचे
सोनेरीपण
डायल्युट
झाले...!

त्याच
क्षणी
कर टूर,
टूर वर
मेष
कापले...
मुलगी
घेते
ऊन
सावळी
भरीत
खाल्ले...!!

त्या
पेगातच
उल्हास
मणभर
अगदी
मणभर
यत्न
खोडकर
भोचक
केले...!

हिरवी
पिवळी
क्षितिजा होते
रूप
पाहुनी
नटरंगीचे
प्रच्छन्नतेने
जे
पाहिले...!!


- खोडसाळ

............................................
रंगारीकाम : ०४ ऑगस्ट २००८
............................................

मूळ रचना : मृण्मयी यांची सती

भार माझा वाहणारा कोण आहे?
लीलया मज उचलणारा कोण आहे?

वर्षणारी मेघना असता घरी मी
बारमध्ये ढोसणारा कोण आहे?

हो, सखे येतात मदतीला हजारो
चान्स हा नाकारणारा कोण आहे?

मी रती होऊ कुणासाठी कशाला?
मदन मजला शोभणारा कोण आहे?

फार शब्दांना नको ताणूस इतकी
श्लेष येथे जाणणारा कोण आहे?

खोडसाळा भीत होते कैक आले
काव्य येथे टाकणारा कोण आहे?

प्रेरणास्रोत : प्रदीप कुलकर्णी यांची कविता 'अपशकुनाची घार!'

..................................................
मोसंबीची धार!
..................................................

सर्व आहेत तर्र तेथे
अन्‌ खुले क्लबाचे दार
अंगणातल्या गुत्त्यावरती
मोसंबीची धार!

नायकिणींचा अमोल वावर
उंबरठ्याच्या आत
"मुंगळा मुंगळा" धून कधीची
असते कोणी गात!

मध्येच उठते कधीतरी
अन्‌ ठुमका घेते एक
फडफड करते ती डोळ्यांची
मग होतो उद्रेक!

"खलास!" अंगण होते सारे
मदहोशीतच चूर
आणिक जातो मिळून त्यातच
"बिडी जलै ले"धूर!

टपून असतो खोडसाळ मी
कधी उघडते दार
अंगणातल्या गुत्त्यावरती
मोसंबीची धार!!

- खोडसाळ
..................................................
रचना आज : २४ जुलै २००८
..................................................

आमचे परममित्र व विडंबनव्यवसायबंधू श्रीयुत केसवसुमार यांनी निवृत्तीचा निर्णय घेतला याचे आम्हांस खूप दुःख झालेले आहे. केशाचा असा अचानक श्री श्री केशवानंद महाराज झाल्याने विडंबन क्षेत्रात कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे. संन्यास घेताना त्यांनी आम्हांस "संसारात ऐस आणि विडंबनं करीत राहा" हा आशीर्वाद दिला. त्यांची आज्ञा शिरसावंद्य मानून आम्ही आमची मूळ प्रवृत्ती कायम ठेवणार आहोत. खालील रचना श्री श्री केशवानंदांच्या चरणार्पण.

छळले मज त्या सर्व कवींना स्मरतो आहे
सूड घ्यावया रोज विडंबन लिहितो आहे

वा व्वा टाळ्या मिळो ना मिळो मज रसिकांच्या
हातुन माझ्या रोज कुणी भादरतो आहे

कवी अडकता प्रतिभेच्या जाळ्यात माझिया
चिरून त्याला माशासम मी तळतो आहे

मित्रांना ही सावध केले होते मी की
दोस्तांचीही शत्रूंसम मी करतो आहे

डोक्यामध्ये कवड्याच्या मी पाहू शकतो
म्हणून कविवर मज इतका घाबरतो आहे

शब्दांच्या ज्यांनी कोलांट्या खूप मारल्या
विदूषकाचे सोंग घेउनी छळतो आहे

जरा मोकळे साच्याच्या पिंजऱ्यातुन व्हा हो
तेच तेच वाचून रोज कळवळतो आहे

साद घालतो खोडसाळ नाठाळ कवींना
हेच मागणे, हीच विनवणी करतो आहे...

स्फूर्तीस्रोताचे उगमस्थान : मुमुक्षू यांची कविता बाळ थांबला कधीचा..


कसे नेसावे तयास, कसा सांभाळावा व्यास..
मिणमिणता उजेड अन् धोतराची कास.

येथ सर्वत्र गर्दुल्ले, कोण शुद्धीत कळेना..
हुक्का ओढण्याच्या जागी, दरवळतोय वास.

कसे अफुत रमले जन सोकावल्यावाणी..
डोळे तारवटलेले, लागे खोकल्याची ढास.

दिन-रात एक सारे, त्यास पिण्याच्या क्षणात..
बाळ थांबला कधी का, तया ढोसण्याचा ध्यास.


खोडसाळ

श्री. प्रदीप कुलकर्णी यांच्या एकमेवाद्वितीय दिवलीने आमच्या तामसी मनात पाडलेल्या प्रकाशात आम्हीही थोडे लेखन करून घेतले.



....................................
... खोडसाळ आहे दिवटी!
....................................
मी रोज कशाला वाचू?
शब्दांचा असला चकवा....
त्यांना ही गाणी रचुनी
येईना कैसा थकवा!

ती जखम काळजामधली
मज रोज नका हो दावू
प्रतिसाद देउनी त्यावर
मी लेप कितीदा लावू?

थिजलेल्या गाण्यासाठी
का श्वास ताणवत जाई?
सांगून संपले सारे
हे त्यास जाणवत नाही?

टाकाया सज्जच होते
भय ना त्यांना पाट्यांचे
अवतार असावे बहुधा
चिपळुणकर वा माट्यांचे!

वाचल्याविना पण का हो
भाळावर पडल्या आठ्या
कवितावाचन मी करता
का गायब झाल्या पोट्ट्य़ा?

सक्तीचे-आसक्तीचे
मज प्यारे वादळवारे
गजबजले जे ललनांनी
पाहिलेत सर्व किनारे

मी दूर फेकला जावा
बेटावर निर्जन कुठल्या
हा नवस बोलती कविवर
मजविषयी उठल्या-सुठल्या!

सुटकेचा क्षण येईना
ही पानभराची शिक्षा
पाहतो देवही बहुधा
वाचकहो, सत्त्वपरीक्षा!

ओलांडिन सहजगत्या मी
या कविपंक्तींच्या राशी
खोडसाळ आहे दिवटी
अभिव्यक्तीची मजपाशी!

- खोडसाळ

....................................
रचनाकाल : १७ जुलै २००८
....................................

आमची प्रेरणा : प्रसाद शिरगांवकर यांची सुंदर कविता 'अधीर ओठ टेकता'

अधीर ओठ टेकता तयास मारतेस तू
मिठीत पण सुधीरच्या झकास लाजतेस तू!

चिडून नारीजात ही उभी तुझ्याच अंगणी
उगा पतींस सर्व का अशी खुणावतेस तू ?

तुलाच पाहण्या उनाड रोमियो उभे किती
गवाक्ष उघडुनी खुशाल रूप दावतेस तू

अता कुठे जरा जराच रंगतेय प्रीत ही
अशात हाय प्रेमिकास दूर सारतेस तू?

सखे तुझ्या मिठीत लाच खोडसाळ मागतो
उगाच लाजतेस अन उधार ठेवतेस तू...

आमची प्रेरणा - मिलिंद फणसे यांची माझ्या रचना

गरुड नाही, कावळ्याची झेप आहे
पुनपुनः ही वाजणारी टेप आहे

पायवाटेचा चिखल उडवीत येसी
बस, महामार्गास हा आक्षेप आहे

कोवळ्या वाचून झाल्या सर्व रचना
झोंबरा प्रतिसादरूपी लेप आहे

वाचताना काव्य मी विव्हळू किती रे?
काव्य कसले, काफियाविक्षेप आहे!

ही रदिफ, हा काफिया अन् ही अलामत
गझल नाही, फक्त तैसा 'शेप' आहे

हे विडंबन आणि टीका व्यर्थ सारे
खोडसाळा, तो तवा निर्लेप आहे...

आमचे प्रेरणास्थान : कविवर्य सुरेश भट यांची गझल "माझी उदास गीते"

माझी भकास गीते तू ऐकतोस का रे ?
अन्‌ आसपास माझ्या रेंगाळतोस का रे ?

येताच तू समोरी मी जर पळून जाते
कुत्र्यासमान मागे तू धावतोस का रे ?

माझा मुका मिळावा, का छेडतोस म्हणुनी ?
थोबाड तू स्वत:चे हे पाहतोस का रे ?

एकांत थेटराचा अंधारला असू दे
तू 'अंतरा'त माझ्या डोकावतोस का रे ?

आमच्या प्रेरणेचे उगमस्थान - श्री. प्रमोद बेजकर यांची सुंदर कविता 'हलकीशी सर'.

कवितेचे सर आले आणि पकवून गेले
बाबा आदमची गाणी पुन्हा उकरून गेले

निळ्या टि-शर्टात मेघा सावळी पातली
वर्गातल्या मोरांची नजर आनंदाने लकाकली
बाळोबांचे लक्ष कवितेवरून उडून गेले.....कवितेचे सर आले

दुसऱ्या दारातून आली गौरांग भार्गवी
साऱ्या वर्गास तजेला, हृदयी कालवाकालवी
उल्हसित मुलांचे वारू उधळून गेले.....कवितेचे सर आले

पोरे टपोरी पाहून का तरण्या बहकल्या
खोडसाळ झाले धुके वाट साऱ्या हरवल्या
शीळ पाखरांना कोण कवी घालून गेले.....कवितेचे सर आले

प्रेरणा : कविवर्य सुरेश भट यांची नितांतसुंदर, अजर गझल "केव्हातरी पहाटे"

पोहे, चहा, बटाटे घेऊन आत गेली
पिठले चुकून मजला देऊन आत गेली

कळले मला न केव्हा फुटली बशी कपाची
कळले मला न केव्हा उचलून आत गेली !

सांगू तरी कसे मी वय नासक्या दुधाचे ?
रोखून श्वास रबडी ठेवून आत गेली !

उदरात येत काही आवाज कावळ्यांचे...
बदमाश ताट माझे उचलून आत गेली !

पाडावयास आली माझ्याच दंतपंक्ती
मग बोळके मुखाचे बनवून आत गेली !

आता बशीत नाही ते पापलेट माझे...
(सामीष ताट माझे बदलून आत गेली)

अजुनी सुगंध येई खोलीस मोगऱ्याचा...
गंगावनास येथे विसरून आत गेली !

आमचे मित्र, श्री. मिलिंद फणसे, यांच्या प्रेमभंगाविषयी वाचून आम्हास फार वाईट वाटले. चार समजुतीच्या गोष्टी वहिनींना सांगून त्या दोघांच्या प्रेमाची घसरलेली गाडी परत रुळावर आणण्याकरीता आम्ही तडक वहिनींच्या घरी गेलो. परंतु तिथे आम्हाला जे कळले त्याने आम्हास आश्चर्याचा धक्काच बसला. मिलिंदरावांनी आपल्या कवितेत वस्तुस्थितीचे अतिशय एकांगी व एकतर्फी चित्रण केलेले आहे. किंबहुना जे घडले त्यास त्यांचीच वर्तणूक कारणीभूत आहे. सत्य परिस्थिती वहिनींच्याच शब्दात आपणा सर्वांच्यापुढे मांडत आहे. त्या म्हणतात :

चुंबने सगळ्यांस तो देऊन येतो
गूण, मेला, गावभर उधळून येतो

भेटते रस्त्यात जी कोणी तिला हा
एक नजरेनी कसा मापून येतो

का नसे माझे बरे लावण्य, मित्रा?
रोज दोस्ताची सखी पाहून येतो

तो जणू श्रीकृष्ण होतो सांजवेळी
गोपिकांशी रास तो खेळून येतो

मागते घरखर्च मी बाई विवाहित
कांक्षिणींना हा रसद पुरवून येतो

लागतो डोळा पहाटे मुष्किलीने
रात्रभर डोळा कुणा मारून येतो?!

रात्र मधुचंद्रातली ती पौर्णिमेची
हा तरीही उकिरडे फुंकून येतो!

वाटते की वीज कायमचीच जावी
हा दिवे नाहीतरी लावून येतो

शाश्वती देऊ नका त्या लोचटाची
सारखा कोणातरी मागून येतो

एकटी मी यापुढे असणार नाही
सोबतीला सवत तो घेऊन येतो...

आमची प्रेरणा - श्रीयुत प्रदीप कुलकर्णी यांची माउलींच्या आठवणीने व्याकूळ होऊन रचलेली परिपूर्ण, अप्रतिम कविता ...ज्ञाना!


............................
..ये ना !
............................

वासनांनी गांजण्याआधीच राया आज ये ना !
देह हा साऱ्या विकारांच्याकडे नेण्यास ये ना !

तू अता अडतोस का माता-पित्यांच्या आठवांनी ?
लावली होतीस का मग तू मला मेलीस माया ?
गुंतला आहेस निवृत्ती-विरक्ती यात का तू ?
का तुला झाली नकोशी ऐन तारुण्यात काया ?

अधर हे देईन... ज्यांनी अमृताला लाजवावे
घोट तू सारे कटू पेल्यातले ते पचव आधी !
मोगरा फुलला तुझ्या या मनगटी रुजल्यावरी हा -
...पैंजणांच्या लागली तालावरी आहे समाधी !!

उंच तू गगनावरी नेण्या विमाना आज ये ना !

सोड ती दु:खे जगाची ? कोणत्या काळामध्ये तू ?
आजच्या काळी कसे हे वागणे वेड्याप्रमाणे ?
वाढली आहे तुला ही केशरी रंगेल वाटी
थंड का केलेस आगीला असे तू कोण जाणॆ...!

तू रहा वर्षानुवर्षे माझिया हृदयात जागा
अन्यथा हृदयात शिरती माझिया ते चोर भुरटे...!
आजही वर्षाव नोटांचा तुझा तो आठवे अन्
बाकीचे असतात सारे...रोजचे षौकीन फुकटे !!

जन्मभर का वाट पाहू ?...तू कुठे मेलास ? ये ना !

............

त्याग संसारी सुखांचा का असा केलास ? ये ना !
............

- खोडसाळ

.....................................................
वैराग्यकाल - २९ मे २००८
.....................................................

प्रेरणा : चैतन्य दीक्षित यांची गझल ठेवणे ठरवून काही!

एवढ्या साऱ्या पऱ्यांना मी जरा ओशाळतो

ठेवतो ठरवून काही, बोलता ढेपाळतो !

काम करण्याशी तसे काही न माझे वाकडे

टाळण्याचे काम माझे, काम करणे टाळतो !

ना कुणाशी वैर माझे, पाहतो साऱ्यांस मी

पोरगी येवो कुणीही, मी तया न्याहाळतो !

मी समीक्षांचाच होतो लक्ष्य झालो एकटा

टिप्पण्या नि टोमण्यांची आज पाने चाळतो

मी न इतरांच्या मुक्यांच्या फार आशा ठेवल्या

पाहुनी ही सोबतीची चांदणी चेकाळतो !

भूतबाधेशी घरोबा, चेटकीशी सख्यही

खोडसाळा, पोरही तव भासतो वेताळ तो !

ठेवतो ठरवून काही, बोलता ढेपाळतो !

मूळ कविता : प्रदीप कुलकर्णी यांची कविता प्रवास !


.....................
प्रवास !
.....................

खेटले सारे कसे हे
लाज सोडोनी प्रवासी...?
पाठपोटी लगटले अन्‌... बिलगले काही पदासी !

चेहऱ्यावर साळसुदकी
त्यातले नसल्याप्रमाणे
पाहती येथे-तिथे त्या गावचे नसल्याप्रमाणे !

यांस कैसी आवरू मी ?
हात कोणाचा धरू मी ?
लोचटांपासून आता कोणती आशा करू मी ?

शेवटी आता अशांशी
चालला हा वाद माझा...
"लावता धक्का मला का ? प्लिज्, सोडा नाद माझा !"

चालली आहेच बस अन्‌
ते असे मस्तीत सारे
खोडसाळा, थांब मेल्या !सँडलीचा मार खा रे !

-खोडसाळ

.........................................
दुर्घटनाकाल : १५ मे २००८
..........................................